Муҳим янгиликлар

Ҳали инсоният Covid-19 пандемияси ваҳималарини тўлиқ унутмасдан, 2026 йил октябрида Иркутскдаги Ўлатга қарши кураш институти ходимаси билан боғлиқ воқеа янги эпидемия ҳақидаги хавотирларни кучайтириб юборди. "Ўлат" сўзи кўпчилик тасаввурида ўрта аср шаҳарлари, ҳувиллаб қолган кўчалар ва оммавий ўлим манзараларини уйғотади. Аммо илмий нуқтаи назардан ўлат ўтмишда қолиб кетган касаллик эмас. Унинг қўзғатувчиси табиатда доим инсониятга ҳамроҳ бўлиб келган. 

Бузғунчи шиа жангарилари, "Ансор уллоҳ" - ҳусийлар ҳаракатининг асосий кучи -  унинг классик армиялар билан тенг қуролланганида эмас. Ҳусийлар ўн йилдан ортиқ давом этган уруш натижасида асимметрик кураш усулларини ўзлаштирди: ракета ва дрон имкониятлари, тарқоқ ҳарбий тузилма, денгиз коммуникацияларига босим ва маҳаллий ижтимоий-сиёсий таянч бир тизимга бирлашди. Эроннинг ҳарбий-сиёсий кўмаги бу салоҳиятни кучайтирди.

Президент фармони билан Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳамда Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Таълим ва илм-фан вазирлиги сифатида қайта ташкил этилди. 

Санэпидқўмита Россияда ўлат тарқалгани бўйича хабарларни изоҳлади. Айни пайтда касаллик билан боғлиқ маълумотлар ўрганилмоқда.

Бошланғич синф ўқувчилари учун ҳам фан олимпиадалари йўлга қўйилади. Олимпиаданинг республика босқичида ғолиб бўлган ўқувчининг устозига 100 миллион сўм мукофот берилади. ​Янги ўқув йилидан 100 та мактабнинг биттадан синфида математика, информатика ва табиий фанлар тўлиқ инглиз тилида ўқитилади. 

Бугун халқаро тизим бир вақтнинг ўзида бир неча босимга дуч келган: Украинадаги уруш давом этмоқда, Яқин Шарқда хавфсизлик инқирози чуқурлашган, Ғазо ва Фаластин масаласи глобал дипломатияни турли оқимларга бўлиб турибди, Эрон атрофидаги кескинлик энергетика ва транспорт хавфсизлигига таъсир кўрсатяпти, сунъий интеллект эса технологик рақобатдан халқаро хавфсизлик масаласига айланган. Айни пайтда эса БМТнинг ўзи молиявий танқислик, институционал самарадорлик ва ваколатларининг амалий таъсири борасида жиддий синовдан ўтмоқда. 

Саудия Арабистонининг заифлигини ҳарбий ресурслар етишмаслиги билан изоҳлаш тўғри эмас. Муаммо таҳдиднинг асимметрик – тенгсиз хусусиятида мужассам. Ҳусийлар Яман ичидаги қуруқлик орқали ҳарбий босимини Саудия ҳудудига ракета ва дрон ҳужумлари ҳамда денгиз қатновига таҳдид билан бирлаштира олмоқда.

Бу 2022 йил февралда Россиянинг Украинага кенг кўламли ҳарбий ҳаракатлари бошланганидан кейинги биринчи Давлат думаси сайловидир. Шу сабабли ташқи сиёсат ва уруш сайлов кампаниясининг деярли барча бошқа мавзуларига таъсир қилмоқда.  Агар парламентдаги ҳозирги сиёсий мувозанат деярли сақланиб қолса, ташқи сиёсат, мудофаа харажатлари ва давлат бошқарувидаги асосий курс бўйича кескин институционал бурилишларни кутиб бўлмайди. 

Бир неча йил аввал инсоният мавжудлигига таҳдид солувчи сунъий интеллект ҳақидаги баҳслар асосан илмий фантастика мавзуси эди. Бугун уни футуролог ва файласуфларгина эмас, йирик СИ-компаниялар раҳбарлари, киберхавфсизлик мутахассислари, математиклар, автоном тизимлар ишлаб чиқувчилари ва давлат тузилмалари ҳам муҳокама қилмоқда. 

Сербиянинг Ўзбекистонга узоқ масофали баллистик ракеталар соҳасида ҳамкорлик қилишни таклиф этгани Марказий Осиёдаги ҳарбий-сиёсий вазиятга нисбатан жиддий саволларни юзага келтирди. Ўзбекистонга бундай қурол нима учун керак? Нега Тошкент ракетасозлик соҳасида айнан Сербия билан ҳамкорлик қилиши мумкин? Бу ташаббус Россия манфаатлари билан боғлиқми?

Фолкленд оролларининг географик жойлашуви уларнинг сиёсий ва стратегик аҳамиятини ҳам белгилаб беради. Архипелаг Жанубий Америка қирғоқларига яқин бўлишига қарамай, Буюк Британиядан минглаб километр узоқда жойлашган. Шу билан бирга, ороллар Жанубий Атлантикадаги денгиз йўллари, балиқчилик ҳудудлари, Антарктидага олиб борувчи йўналишлар ва истиқболли нефт конлари яқинида жойлашган. 

Ҳозирги замонда геосиёсий можаролар тобора бир-биридан айро ҳолда қолмаяпти. Россиянинг Украинага қарши уруши ва Эрон атрофидаги қарама-қаршилик ҳарбий технологиялар, разведка, энергетика бозорлари ва логистика орқали бир-бирига боғланмоқда. Аммо бу боғлиқликнинг яна бир ўлчови бор — бу экологик ўлчовдир. Можаролар қанча узоқ давом этса, уларнинг давлатлар ва инсонлар учун эмас, балки иқлим, денгиз экотизимлари ва энергетик трансформация учун ҳам нархи шунча юқори бўлади.