Нега АҚШ президентларига кўп суиқасд қилишади?

АҚШ президенти Доналд Трампга яна бир суиқасд уюштирилди. 26 апрел кечаси Washington Hilton меҳмонхонасида, Оқ уй мухбирлари ассоциациясининг анъанавий кечки тадбири ўтаётган пайтда отишма содир бўлди. Ўқ товушларидан сўнг президент хавфсизлиги учун масъул АҚШ махфий хизмати ходимлари Трампни зудлик билан саҳнадан олиб чиқиб кетди. Маъмурият вакилларига кўра, президент жароҳат олмаган ва хавфсиз жойда, унинг рафиқаси, биринчи хоним Мелания Трамп ва бошқа юқори лавозимли шахслар жабрланмаган. Отишма натижасида бир махсус хизмат ходими жароҳат олган.

Ҳужумчи шахси ҳақида

CNN ва бошқа ОАВ маълумотига кўра, қўлга олинган шахс 31 ёшли калифорниялик ўқитувчи Коул Аллен бўлган. У C2 Education компаниясида (имтиҳонларга тайёрлов маркази) ярим ставкада ўқитувчи бўлиб ишлаган. 2024 йил декабрида у ишлаган ташкилот томонидан “ой ўқитувчиси” деб эътироф этилган.

Суиқасддан сўнг, Коул Аллен бу воқеадан аввалроқ “манифест” қолдиргани ҳақида хабарлар тарқалди. Мазкур ҳужжатда Трампга нисбатан “педофилия”, “зўрлаш” ва Жефри Эпштейн билан алоқалар ҳақида айбловлар билдирилгани айтилган. Лекин Трамп бу айбловларни қатъиян рад этиб, уларни “касал одамнинг ёлғони” деб атаган ва Эпштейн иши бўйича “тўлиқ оқлангани”ни таъкидлаган. Полиция маълум қилишича, гумонланувчи ҳам эҳтимол Washington Hilton меҳмонхонасида яшаган.

Колумбия округи прокурори Жанин Пирро маълум қилишича, гумонланувчига ўқотар қуролдан фойдаланиш ва федерал хизматчига қурол билан ҳужум қилиш айбловлари қўйилиши мумкин. Ҳокимият вакиллари билдиришича, эркак ёнида милтиқ, тўппонча ва бир неча пичоқлар бўлган. Тергов маълумотларига кўра, ушбу ҳодисага бошқа шахслар алоқадор эмас. CBS News манбасига кўра, ҳибсга олингандан сўнг гумонланувчи ўз нишонлари сифатида АҚШ маъмурияти амалдорларини кўрсатган. Унинг аниқ нишони Трамп бўлган-бўлмагани мавҳум қолган.

“Касофатли” меҳмонхона

1981 йил март ойида айнан шу Washington Hilton меҳмонхонаси биноси яқинида АҚШнинг 40-президенти Роналд Рейганга нисбатан суиқасд амалга оширилган. Ўқ Рейганнинг ўпкасини тешиб ўтган ва кучли қон кетиши бошланган. Шунингдек, уни кузатиб юрган яна уч киши ҳам жабрланган. Ўқ узган шахс – Жон Ҳинклей воқеа жойида қўлга олинган ва кейинчалик руҳий носоғлом деб топилган. 2016 йилда у психиатрия шифохонасидан озод қилинган.

Жамиятни иккига бўлган сиёсатчи

Доналд Трамп – замонавий Америка сиёсатининг энг баҳсли шахсларидан бири. Айримлар учун у “кучли Америка” рамзи бўлса, бошқалар учун жамиятдаги бўлиниш манбаи ҳисобланади.

Бундай муносабатнинг сабаблари ойдин. Аввало Трампнинг қатъий миграцион сиёсати, “Аввало Америка” шиори, ОАВ ва сиёсий рақибларга нисбатан кескин, ҳаттоки ҳақоратли риторикаси шундай омиллардандир.

Аммо гап фақат сиёсатда эмас. Трамп чуқурроқ жараён – жамият поляризациясининг рамзига айланган. Америкаликлар турли ахборот муҳитларида яшамоқда, бу ерда бир хил воқеалар мутлақо турлича қабул қилинади. Бундай шароитда кескинлик назоратдан чиқиши осон.

Нафрат ўққа айланганда

АҚШ тарихи сиёсий нафрат қотилликка олиб келган ҳолатларни унутмаган.

Энг биринчи қурбон – Абраҳам Линколн бўлиб, у 1865 йилда, Америкада фуқаролар уруши тугаганидан сўнг, жануб тарафдори томонидан отиб ўлдирилган. Линколннинг қулликни бекор қилиш сиёсати ва Шимолнинг ғалабаси бунга сабаб бўлган.

Орадан йиллар ўтиб, мамлакат яна шок ҳолатига тушди. 1963 йилда президент Жон Кеннеди ўлдирилди. Расмий версияга кўра, ҳужумчи якка ўзи ҳаракат қилган, аммо бу воқеа атрофидаги баҳслар ҳалигача тўхтаган эмас.

Шунингдек, яна бир президент Жеймс Гарфилд 1881 йилда ўзини ноҳақ камситилган деб ҳисоблаган шахс томонидан отилган. Орадан 2 ой ўтиб, жароҳатлар оқибатида ҳалок бўлган.

Бошқа бир президент Уилям Мак-Кинли эса 1901 йилда анархист жиноятчи қурбони бўлган. У отилганидан сўнг 1 ҳафта ўтгач ҳаётдан кўз юмган.

Лекин ҳамма суиқасд ҳам фожиа билан тугамаган. Масалан, 1981 йилда президент Роналд Рейген оғир яраланган, аммо омон қолган. Кейинчалик у бу воқеани кулиб эслаб юрган. Янада ҳайратланарли ҳодиса – Теодор Рузвелт ҳолати: 1912 йилда у кўксига ўқ текканига қарамай, ўз нутқини давом эттирган.

Нега президентни ўлдиришга урнишади?

Агар майда тафсилотларни четга суриб қарасак, суиқасдларнинг асосий сабаблари бир неча омилга бориб тақалади:

Биринчидан, сиёсий қарама-қаршилик. Жамият бўлинганда, рақиблар бир-бирини рақиб эмас, балки хавф сифатида қабул қила бошлайди.

Иккинчидан, радикал ғоялар. Илгари анархистлар, бугун эса экстремистлар – “олий мақсад” учун шундай зўравонликка қўл уришади.

Учинчидан, шахсий омиллар. Кўплаб ҳужумчилар якка ҳаракат қилган ва руҳий муаммоларга эга бўлган.

Шунингдек, айрим конспирологик назарияларга кўра, АҚШдаги сионистлар лоббиси ҳамда бой элита вакиллари ўз режаларига қарши борган президентларни шу йўл билан маҳв этишга уринган. Масалан, АҚШ федерал резерв тизимини давлатга қайтаришга уринган ёки Фаластин масаласида Исроил манфаатларига қарши борган президентлар албатта турли туҳмат, обрўсизлантириш ёки суиқасдга дуч келган. Аммо бундай назариялар тасдиқланмаган.

Ҳодиса Трамп рейтингига қандай таъсир қилади?

Албатта, барча суиқасдлар каби бу ҳолат ҳам турлича талқин ва конспирологик назарияларга сабаб бўлди.

Масалан, видеога эътибор қилсак, қўриқчилар аввал Трампни эмас, вице-президент Вэнсни хавфсиз жойга олиб чиқиб кетишган.

Яна бир шубҳали талқинларга кўра, суиқасддан 12 соат олдин интернетда Коул Аллен номи кўп қидирилган. Шу билан бирга, Коул Алленнинг охирги суратларида у Исроил армиясига тегишли рамз туширилган футболкада акс этган.

Шунингдек, АҚШдаги айрим фаоллар отишма ҳақидаги хабарни “Трамп жамоасининг янги шоуси” деб аташди. Айрим манбаларда, жумладан, Эрон томонига яқин позицияларга кўра, бу ҳодиса Трамп маъмурияти томонидан уюштирилган. У Трамп сиёсий рейтингини сунъий равишда ошириш, жамиятда раҳм-шафқат уйғотиш, миллатни жорий президент атрофида бирлаштириш ва халқаро майдондаги, масалан, Эрон билан боғлиқ сиёсий муваффақиятсизликларни яшириш мақсадида уюштирилган, деган фикрлар мавжуд.

Айрим экспертлар Трамп жамоаси ушбу отишма ҳолатидан унинг рейтингини ошириш учун фойдаланиши мумкин, деган фикрда. Зеро Трапм рейтинги ҳар икки президентлик давридаги энг паст кўрсаткичларга тушиб кетган ва ноябр ойида бўлиб ўтадиган оралиқ Конгресс сайловлари олдидан вазиятни ўзгартиришга уриниш бўлиши мумкин.

Трамп маъмурияти мамлакатда фуқаролар уруши хавфи борлиги, демократлар ва унинг сиёсий рақиблари уни ўлдиришга уринаётгани ҳақидаги ғояни илгари суради. Ушбу суиқасд мавзуси сайлов кампаниясининг муҳим қисмига айланиши мумкин.

Бироқ бошқа мутахассислар фикрича, ушбу ҳодиса АҚШ президенти рейтингига сезиларли таъсир кўрсатмайди. Аввалги (2024 йил 13 июлда Пенсилванияда юз берган) суиқасд уринишидан кейин Трамп рейтинги атиги 1% га ўсган. Ҳолбуки нисбатан Washington Hilton яқинида Роналд Рейганга нисбатан суиқасддан кейин унинг рейтинги 8% га ошган эди.

Шу билан бирга, экспертлар ҳодиса сиёсий услубга таъсир қилиши мумкинлигини таъкидлайди. Масалан, Трамп ўз рақибларига нисбатан янада қаттиқ ва агрессив сиёсат юритиши мумкин. Агар аввал уни сайловлар олдидан маълум даражада эҳтиёткорлик тўсиб турган бўлса, энди у янада фаол ва кескин ҳаракат қилиш эҳтимоли бор.

Хулоса ўрнида

АҚШ тарихи шуни кўрсатадики, демократия зўравонликдан тўлиқ ҳимоя қилмайди. У фақат уни чеклаш механизмларини беради.

Президентларга қарши суиқасдлар – бу фақат фожиа эмас, балки жамият ҳолатининг кўрсаткичидир. Қарама-қаршилик нафратга айланганда, хавф реал тус олади.

Абулфайз Сайидасқаров