Қозоғистон 2035 йилгача иккита АЭС қуришни режалаштирмоқда: Россия ва Хитой билан ҳамкорлик кучаймоқда
Остона биринчи атом электр станциясини Россиянинг «Росатом» компанияси, иккинчисини эса Хитойнинг CNNC корпорацияси билан ҳамкорликда қурмоқчи. Бироқ Пекин билан иккинчи лойиҳа бўйича якуний келишув ҳали имзоланмаган.
Қозоғистон ҳукумати 2035 йилгача мамлакатда иккита атом электр станциясини қуриб битказишни мақсад қилган. Биринчи АЭС қурилиши учун Россия билан ҳамкорлик ва молиялаштириш механизмлари белгиланган бўлса, иккинчи станция бўйича Хитой билан музокаралар давом этмоқда. Шу билан бирга, Остона учинчи АЭС қурилиши мумкин бўлган ҳудудларни ҳам кўриб чиқмоқда. Бу ҳақда The Diplomat нашри хабар берди.
Қозоғистоннинг биринчи атом электр станцияси Олмаота вилоятидаги Балхаш кўли соҳилида жойлашган Улкен қишлоғи яқинида қурилади. Лойиҳа Россиянинг «Росатом» компанияси бошчилигидаги консорциум томонидан амалга оширилади. Қурилишни 2027 йилда бошлаш, станцияни эса 2035 йилгача фойдаланишга топшириш режалаштирилган.
Балхаш АЭС иккита VVER-1200 III+ реакторидан иборат бўлиб, умумий қуввати 2,4 гигаваттни ташкил этади. Лойиҳанинг дастлабки қиймати 14–15 миллиард доллар деб баҳоланган бўлса, 2026 йил июнига келиб бу кўрсаткич 16,4 миллиард долларга етган. Хабарларга кўра, Россия лойиҳа молиялаштирилишининг 85 фоизигача қисмини давлат экспорт кредити орқали таъминлаши мумкин.
Қозоғистоннинг иккинчи АЭСи — «Мойинқум» ҳам Балхаш кўли яқинида қурилиши режалаштирилган. Уни Хитойнинг China National Nuclear Corporation (CNNC) компанияси билан ҳамкорликда барпо этиш кўзда тутилган. Ҳозирда томонлар лойиҳа шартлари, техник параметрлари ва қурилиш муддатларини муҳокама қилмоқда. Хитой билан якуний келишув ҳали имзоланмаган.
The Diplomat маълумотига кўра, иккинчи АЭС ҳар бирининг қуввати 1 200 мегаватт бўлган иккита энергоблокдан иборат бўлиши кутилмоқда. CNNC аввалроқ HPR-1000, яъни Hualong One номи билан танилган III+ авлод реакторини таклиф қилган. Ушбу технология Россиянинг VVER-1200 реактори билан бир авлодга мансуб.
Қозоғистон энергетика вазири Ерлан Аккенженовнинг таъкидлашича, мамлакат иккала лойиҳани ҳам 2035 йилгача якунлашни мақсад қилган. Бироқ «Мойинқум» АЭС бўйича ҳали якуний битим мавжуд эмаслиги сабабли ушбу муддатга эришиш мураккаброқ кўринмоқда.
Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Тоқаев ҳам атом энергетикасини мамлакат тараққиётидаги стратегик йўналишлардан бири сифатида баҳоламоқда. У Россия ва Хитой компанияларини нафақат АЭС қурилишига, балки юқори технологияли ишлаб чиқаришни ривожлантириш, технологиялар трансфери ва маҳаллий мутахассисларни тайёрлашга ҳам жалб қилиш муҳимлигини таъкидлаган.
Бундан ташқари, Остона учинчи атом электр станциясини қуриш имкониятини ҳам ўрганмоқда. Қозоғистон Атом энергияси агентлиги раиси Алмасадам Сатқалиев 2 ноябрь куни учинчи АЭС учун 300–600 мегаватт қувватга эга станция вариантлари кўриб чиқилаётганини маълум қилган. Унинг эҳтимолий жойлашувлари сифатида шарқдаги Абай вилоятининг Курчатов шаҳри ёки мамлакатнинг ғарбий қисмидаги Ақтөбе, Атирау, Мангистау ва Ғарбий Қозоғистон вилоятлари тилга олинган.
Шундай қилиб, Қозоғистон атом энергетикасини ривожлантиришда Россия ва Хитой билан ҳамкорликка таянмоқда. Бироқ биринчи АЭС лойиҳаси бўйича аниқ режалар шаклланган бўлса, иккинчи станциянинг молиявий ва техник шартлари ҳали келишилмоқда. 2035 йилгача иккала лойиҳани ҳам якунлаш мақсади эса ушбу музокаралар қанчалик тез тугалланишига боғлиқ.
