Эврилишлар замони: Янги Ўзбекистон даври

Тарих камдан-кам ҳолларда тўғри чизиқ бўйлаб ҳаракат қилади. Айрим пайтларда давлатлар ўнлаб йиллар давомида инерция асосида яшайди, ҳаётнинг ўзи ўзгаришларни талаб этаётган бўлса-да, одатий қоидаларни сақлаб қолади. Бироқ шундай паллалар ҳам келадики, тарих гўё қадамларини тезлаштиради. Бундай вақтда нафақат қонунлар ва иқтисодий моделлар, балки давлат фалсафаси, ҳокимиятнинг инсонга муносабати, мамлакатнинг ташқи дунёга қараши ҳамда жамиятнинг ўз келажагига бўлган муносабати ҳам ўзгаради.

Айнан шундай бурилиш даврини Ўзбекистон 2016 йил кузида бошдан кечирди. Ўша пайтда бошланган тараққиёт босқичи мустақиллик тарихидаги энг кенг қамровли даврлардан бирига айланди. Кейинги ўн йил мобайнида давлат бошқарувига, иқтисодий сиёсатга, ташқи алоқаларга ҳамда давлат билан жамият ўртасидаги муносабатларга ёндашувлар сезиларли даражада ўзгарди. Бу жараёнлар осон кечмади ва ҳануз такомилига етмоқда. Бироқ айнан шу ислоҳотлар замонавий Ўзбекистон қиёфасини шакллантиришда ҳал қилувчи аҳамият касб этди.

24 июль куни ана шу ислоҳотлар ижодкори - Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 69 ёшни қарши олади. Ушбу сана нафақат давлат раҳбарининг шахсий юбилейини нишонлаш, балки Ўзбекистоннинг замонавий тарихидаги энг муҳим босқичлардан бирига назар ташлаш учун ҳам муносиб имкониятдир. Сўнгги ўн йил мамлакат иқтисодиёти, давлат бошқаруви, ташқи сиёсати ва минтақавий ҳамкорлигида кенг кўламли ўзгаришлар даври бўлди. Айрим ислоҳотларга турлича баҳо берилишидан қатъи назар, мазкур давр мамлакат тарихида алоҳида ўрин эгаллаб, тадқиқотчилар, экспертлар ва кенг жамоатчилик эътиборини ҳанузгача ўзига жалб этиб келмоқда.

Давлат янги тараққиёт йўлини излаганида

2010-йиллар ўрталарига келиб, Ўзбекистон сиёсий барқарорлик ва макроиқтисодий мувозанатни сақлаб қолган эди. Бироқ шу билан бирга мамлакат олдида йиллар давомида тўпланиб қолган қатор муаммолар ҳам мавжуд эди. Иқтисодиёт давлат томонидан юқори даражада тартибга солиниши билан боғлиқ чекловларга дуч келарди. Валюта бозори ёпиқлигича қолаётган, маъмурий тўсиқлар тадбиркорлик ривожига халақит берар, инвестиция муҳити эса хорижий компаниялар томонидан мураккаб ва етарлича башорат қилиб бўлмайдиган муҳит сифатида баҳоланар эди.

Ташқи сиёсат соҳасида ҳам Марказий Осиёдаги қўшни давлатлар билан муносабатлар ҳар доим ҳам юқори даражадаги ўзаро ишонч билан ажралиб турмас эди. Кўплаб қўшма лойиҳалар секин ривожланар, минтақавий ҳамкорликнинг мавжуд салоҳияти эса тўлиқ ишга солинмасди. Шунингдек, мамлакат ичидаги ижтимоий талаблар ҳам муҳим аҳамиятга эга эди. Фуқаролар давлат институтларининг очиқроқ бўлишини, давлат бошқарувининг самарадорлиги ошишини, бюрократик тартиб-таомиллар қисқаришини, коррупцияга қарши кураш кучайтирилишини ҳамда тадбиркорлик ва шахсий ўзини рўёбга чиқариш учун янги имкониятлар яратилишини кутаётган эди.

Янги раҳбарият олдида нафақат ушбу чақириқларга муносиб жавоб бериш, балки мамлакат учун мутлақо янги тараққиёт моделини таклиф қилиш вазифаси ҳам турган эди.

Алоҳида соҳалар ислоҳотидан — ёндашувларни ўзгартиришгача

Сўнгги йиллардаги ўзгаришларнинг муҳим хусусиятларидан бири ислоҳотларни ўзаро боғлиқ ягона жараён сифатида кўришга интилиш бўлди. Янги сиёсатнинг дастлабки йилларида амалга оширилган валюта бозорини либераллаштириш ҳам тадбиркорлик субъектлари, ҳам халқаро инвесторлар учун муҳим сигнал вазифасини ўтади. Бу жараён солиқ тизимини ислоҳ қилиш, тадбиркорлик фаолияти учун шароитларни соддалаштириш ҳамда бозор механизмлари ролини босқичма-босқич кенгайтириш билан бирга олиб борилди.

Шу билан бир вақтда давлат хизматларини рақамлаштириш жадал ривожланди, давлат сервислари тизими такомиллаштирилди, фуқароларнинг давлат органлари билан электрон шаклда мулоқот қилиш имкониятлари кенгайди. Давлат бошқаруви самарадорлигини оширишга алоҳида эътибор қаратилди. Мамлакат раҳбарияти томонидан бир неча бор таъкидланган асосий тамойиллардан бири давлат органлари, энг аввало, фуқаролар манфаатларига хизмат қилиши лозимлиги ҳақидаги ғоя бўлди. Халқ қабулхоналари, виртуал мурожаат хизматлари ва жамоатчилик мулоқоти механизмларининг ривожланиши ана шу сиёсатнинг таркибий қисмига айланди.

Очиқ имкониятлар иқтисодиёти

Иқтисодий ислоҳотлар халқаро ҳамкорликни кенгайтириш ва мамлакатнинг жаҳон иқтисодиётига босқичма-босқич интеграциялашуви билан бирга кечди.

Сўнгги йилларда хорижий инвестициялар ҳажми сезиларли даражада ошди, хомашёга боғлиқ бўлмаган маҳсулотлар экспорти кенгайди, янги саноат корхоналари барпо этилди, қурилиш тармоғи, хизматлар соҳаси, туризм ҳамда рақамли иқтисодиёт жадал ривожланди. Ўзбекистон иқтисодиётни диверсификация қилиш сиёсатини изчил амалга ошириб, айрим тармоқларга қарамликни камайтириш ва бир вақтнинг ўзида иқтисодий ўсишнинг янги нуқталарини яратишга интилди.

Энергетика, транспорт инфратузилмаси, кимё саноати, тўқимачилик ишлаб чиқариши, машинасозлик ҳамда қишлоқ хўжалиги соҳаларидаги лойиҳалар алоҳида аҳамият касб этди. Янги иш ўринларини яратиш, кичик бизнесни қўллаб-қувватлаш ва камбағаллик даражасини қисқартириш муҳим вазифалардан бири бўлиб қолди. Ушбу йўналишлар давлат сиёсатининг устувор вазифалари қаторида белгиланди ҳамда ижтимоий қўллаб-қувватлаш ва тадбиркорликни ривожлантириш бўйича кенг қамровли дастурлар билан таъминланди.

Марказий Осиё — ҳамкорлик макони

Ташқи сиёсатдаги энг муҳим ўзгаришлардан бири қўшни давлатлар билан муносабатларнинг мустаҳкамлангани бўлди.

Сўнгги йилларда Марказий Осиё мамлакатлари ўртасидаги мулоқотлар сезиларли даражада фаоллашди, савдо-иқтисодий ҳамкорлик кенгайди, янги транспорт ва логистика ташаббуслари пайдо бўлди, кўплаб қўшма лойиҳалар қайта тикланди. Минтақа давлатлари раҳбарларининг Маслаҳат учрашувлари умумий вазифаларни муҳокама қилишнинг доимий майдонига айланди.

Бугунги кунда Марказий Осиё тобора алоҳида давлатлар мажмуаси сифатида эмас, балки биргаликда тараққиёт учун катта салоҳиятга эга яхлит минтақа сифатида қаралмоқда. Ўзбекистон мазкур янги минтақавий кун тартибини шакллантиришда муҳим ўринга эгалиги эътироф этилмоқда.

Дунё Ўзбекистонни қайта кашф этмоқда

Ўтган ўн йил давомида мамлакатнинг халқаро майдондаги ўрни ҳам сезиларли даражада ўзгарди. Ўзбекистон Бирлашган Миллатлар Ташкилоти, Туркий давлатлар ташкилоти, Шанхай ҳамкорлик ташкилоти, Иқтисодий ҳамкорлик ташкилоти ва бошқа халқаро тузилмалар билан ҳамкорликни янада фаоллаштирди. Мамлакат йирик халқаро форумлар, инвестиция конференциялари ва дипломатик учрашувлар ўтказиладиган нуфузли майдонга айланди.

Самарқанд яна жаҳон сиёсатининг марказларидан бирига айланиб, олий даражадаги саммитлар ва халқаро тадбирларга мезбонлик қилди. Бу воқеалар нафақат мамлакатнинг халқаро нуфузини мустаҳкамлади, балки янги инвестицияларни жалб қилиш, туризмни ривожлантириш ва гуманитар алоқаларни кенгайтиришга ҳам хизмат қилди.

Етакчилик — қарор қабул қилиш масъулияти

Ҳар қандай давлат раҳбари фаолиятига берилган баҳо доимо жамоатчилик ва тарихий баҳс-мунозаралар мавзуси бўлиб қолади. Бироқ сиёсий қарашлардан қатъи назар, Шавкат Мирзиёев президентлиги даври кенг кўламли ўзгаришлар замони бўлганини инкор этиш қийин. Зеро, кўплаб қарорлар сиёсий ирода ва масъулиятни ўз зиммасига олишга тайёрликни талаб этди. Иқтисодиётни либераллаштириш, давлат бошқаруви тизимини ўзгартириш, минтақавий ҳамкорликни ривожлантириш, мамлакатнинг очиқлик сиёсати ҳамда давлат институтларини модернизация қилиш Ўзбекистоннинг кейинги тараққиётига сезиларли таъсир кўрсатди.

Шу билан бирга, ислоҳотлар давом этмоқда ва қўйилган кўплаб вазифалар ҳали ўз ечимини топиши лозим. Суд тизимини такомиллаштириш, давлат бошқаруви самарадорлигини ошириш, коррупцияга қарши кураш, камбағалликни янада қисқартириш, барқарор иқтисодий ўсишни таъминлаш ҳамда фуқаролар ҳаёти сифатини юксалтириш давлат сиёсатининг муҳим йўналишлари бўлиб қолмоқда.

Келажакни белгилаётган кун

Давлат раҳбарининг туғилган куни — бу нафақат шахсий сана, балки унинг президентлик фаолияти давомида мамлакат босиб ўтган йўлга назар ташлаш ва юз берган ўзгаришларни баҳолаш учун ҳам муносиб имкониятдир. Ҳар қандай сиёсий даврга тарихий баҳо бир зумда эмас, балки амалга оширилган ислоҳотларнинг узоқ муддатли натижалари намоён бўлиши билан шаклланади. Шу боис, сўнгги йиллардаги ислоҳотларнинг аҳамияти ва уларнинг Ўзбекистон тараққиётига кўрсатган таъсири келгусида ҳам таҳлиллар, жамоатчилик муҳокамалари ва тарихий мушоҳадалар мавзуси бўлиб қолади.

Бир ҳақиқат бор: тарих давлатдаги ўзгаришларни фақат қабул қилинган қонунлар ёки амалга оширилган лойиҳалар сонига қараб баҳоламайди. Асосий мезон — инсонлар ҳаётидаги ижобий ўзгаришлар, давлат институтларининг барқарорлиги ҳамда мамлакатнинг замон талабларига муносиб жавоб бера олиш қобилиятидир.

Сўнгги ўн йил Ўзбекистон учун чуқур ўзгаришлар даври бўлди. Бу давр келажакда қандай баҳоланишини вақт ва тарих ҳал қилади. Бироқ бугуннинг ўзидаёқ айтиш мумкинки, 2016 йилда бошланган босқич мустақил Ўзбекистон солномасида кенг кўламли ислоҳотлар, янги ечимларни излаш ва давлат тараққиётининг узоқ муддатли йўналишларини шакллантириш даври сифатида алоҳида ўрин эгаллайди.

Туғилган кунда инсонга нафақат соғлиқ ва узоқ умр, балки эзгу мақсадларни амалга ошириш учун куч-ғайрат, муҳим қарорлар қабул қилишда донишмандлик ва олдига қўйилган юксак мақсадларга эришиш йўлида ишончли ҳамфикрлар тилаш анъана ҳисобланади. Бунга қўшимча равишда давлат раҳбарига “умрингизнинг ҳар бир янги йили юртимизга бунёдкорлик учун янги имкониятларни олиб келсин, амалга оширилаётган меҳнат самаралари халқ фаровонлигига, давлат равнақига ва юртимиз тинчлигига хизмат қилсин” дея тилак билдирамиз. Мустаҳкам соғлиқ, оилавий бахт-саодат, юксак давлатчилик фаолиятингизда янги зафарлар ва муваффақиятлар тилаймиз, жаноб президент!

Абулфайз Сайидасқаров