Телеграм блокланиши Россия армиясини фалажлади(ми)?

Россияда Телеграмнинг секинлашиши уруш тарафдори блоггерлар ва Z-типдаги уруш мухбирларининг кескин муносабатига сабаб бўлди. Кремл армиянинг мессенжерга боғлиқлигини рад этади. Россиянинг Украинага қарши уруши фонида мутахассислар бу чорани қандай изоҳлайдилар?

Россияда Телеграмнинг секинлашиши ва блокланиши мумкинлиги Z-типдаги блоггерлар, уруш мухбирлари, минтақавий амалдорлар ва Россиянинг Украинага қарши урушини қўллаб-қувватловчи Россия ҳарбийларининг ўзлари томонидан кескин танқидга учради.

Уларнинг таъкидлашича, мессенжер фронт чизиқларида алоқа, қўмондонлик ва логистика, шунингдек, Украинага қарши ахборот уруши учун асосий воситага айланган.

Бироқ, Кремл Телеграмни чеклаш Россия ҳарбий алоқаларига таъсир қилмайди ёки Украинага қарши уруш пайтида уларнинг мувофиқлаштирилишига халақит бермайди, деб ҳисоблайди. Россия президенти матбуот котиби Дмитрий Песковнинг сўзларига кўра, у учун "фронт чизиғидаги алоқа Телеграм ёки бошқа бирон бир мессенжер орқали таъминланишини" тасаввур қилиш қийин.

Таҳлилчиларнинг фикрича, Россия расмийларининг асл мақсади Youtube ва WhatsAppʼда бўлгани каби Телеграмни босқичма-босқич сиқиб чиқариш учун шароит яратиш ва россиялик фойдаланувчиларни давлат назоратидаги мессенжерларга, асосан Мах ва VKʼга кўчиришдир.

10 феврал куни Роскомнадзор мессенжерни атайлаб секинлаштириш режаларини расман тасдиқлади.

Расман равишда Россияда тегишли тизимлар ва ускуналар билан жиҳозланган сигнал қўшинлари ва хавфсиз алоқа каналлари мавжуд. Бироқ, ҳарбий эксперт Ян Матвеев DW билан суҳбатда таъкидлаганидек, Россия расмийлари бу соҳани ислоҳ қила олмадилар:

"Россия алоқа кучлари асосан эскирганлигича қолмоқда. Ислоҳотлар ва янги алоқа тизимларига ўтиш коррупция туфайли доимий равишда тўсқинлик қилиб келинмоқда".

Телеграм Россиянинг Украинага қарши кенг кўламли уруши пайтида самарали равишда алоқанинг асосий манбаига айланди. Z-блоггерлар ва уруш мухбирларининг маълумотларига кўра, мессенжер ичида жанговар миссиялар учун ёпиқ чатлар яратилмоқда. DW манбаларидан бири, фронтдаги Россия алоқалари билан таниш бўлган ҳолда, Телеграм асосий алоқа воситаси эканлигини тасдиқлади: "хизмат ва жанговар вазифаларни аниқлаштириш", шунингдек, "уй билан алоқа қилиш".

Унинг қўшимча қилишича, армия радиолардан фойдаланишда давом этмоқда: "Аммо улар ҳамма жойда ҳам ишламайди".

Уруш тарафдори бўлган Россия Телеграм канали "Архангел Спецназ"даги нашрлар кўрсатганидек, фронтдаги зарбаларни бошқариш учун асосий восита бўлиб қолмоқда. Телеграм нишонни аниқлашдан зарба беришгача маълумотни 1-2 дақиқагача узатиш имконини беради.

Бусиз маълумотлар узатиш занжири бир неча соатгача чўзилиб, разведка маълумотларини фойдасиз қилади, деб таъкидлайди ушбу каналдаги Z-блогер.

Яна бир Россиянинг уруш тарафдори бўлган Телеграм канали, "Мен қандай қилиб урушга бордим. Платон Маматов", Телеграмнинг фронт чизиқларида қўлланилишига оид иккита мисол келтирди: битта жанговар топшириқда ҳужумни мувофиқлаштириш атиги 20 дақиқа вақт олди:

"Биз нишонга қандай яқинлашишни, шохлар қаерда, тўрлар қаерда, пиёда аскарлар ҳавони қўриқлаётганини аниқладик."

Бошқа бир ҳолатда, Украина зирҳли гуруҳининг ютуғи ҳақидаги маълумот жонли видео орқали узатилди. "Ким ҳаракатланмоқда, улар қаерда тўхташмоқда, нима қилишяпти, бизнинг кирувчи ҳаво ҳужумларимиз қаерда", деб таъкидлайди канал муаллифи.

Мессенгер шунингдек, бўлинмалар ўртасидаги операцион алоқа учун асосий платформа бўлиб қолмоқда.

Худди шу Z-блогер Платон Маматовнинг ёзишича, дрон операторлари, скаутлар ва артиллериячилар кўпинча бир хил "махфий суҳбат"ни баҳам кўришади. Разведка, нишон координаталари, душман ҳаракати ҳақидаги маълумотлар, ўт очишни қўллаб-қувватлаш сўровлари ва дрон операциялари ушбу суҳбатлар орқали узатилади.

Телеграм нафақат жанговар қўмондонлик ва назорат учун, балки тиббиёт ходимлари, эвакуация гуруҳлари ва тез ёрдам машиналарини мувофиқлаштириш учун ҳам кенг қўлланилади, дейди бошқа Z-каналлар. Уруш тарафдори блоггерларнинг фикрига кўра, фавқулодда қўнғироқлар, ярадорлар ҳақидаги маълумотлар, эвакуация йўллари ва тиббий ҳужжатлар Телеграм орқали узатилади.

Бир муаллифнинг ёзишича, фронт чизиғидаги ярадорларни эвакуация қилиш взводи деярли бутунлай Телеграмга боғлиқ ва унинг секинлашиши унинг ишини фалаж қилади.

Z-блоггерларнинг фикрига кўра, тўлиқ блокировка хайрияларни 70-80% га камайтириши мумкин. Улар бўлинмаларнинг техник жиҳозларининг катта қисми марказлаштирилган маблағлар эмас, балки кўнгиллилар хайриялари орқали сотиб олинишини таъкидлайдилар.