Фолкленд ороллари: Аргентина ва Британия ўртасидаги баҳс яна аланга олди

Бир ойча аввал якунланган Футбол бўйича Жаҳон чемпионатида Аргентина ва Англия терма жамоалари тўқнашганда, аргентиналиклар “Малвин ороллари учун кўрсатиб қўямиз!”, “ғалаба учун ўйнаймиз”, дейишди. Ва Аргентина миллий жамоаси 2:1 ҳисобида ғалаба қозонди.

1986 йилги Жаҳон чемпионатида ҳам Аргентина Англияни 2:1 ҳисобида мағлуб этган. Марҳум футбол юлдузи Диего Марадона кейинчалик бу ғалабани Фолкленд урушидаги мағлубият учун «қасос» сифатида қабул қилганини айтган эди.

Орадан йиллар ўтиб, бир пайтлар қуролли тўқнашувга сабаб бўлган можаро яна кун тартибига чиқмоқда. Бир пайтлар ёниб, кейинчалик чала тутаб ётган можаро энди яна алангаланмоқда. У энди расмийлар тилига кўчяпти.

Аргентина президенти Хавьер Милей расмий Лондонга қарши босимни кучайтиряпти, АҚШ президенти Доналд Трамп Вашингтоннинг аввалги позициясини қайта кўриб чиқишга шамаъ қилмоқда, нефть эса Жанубий Атлантикадаги эски ҳудудий баҳсни ресурслар учун курашга айлантирмоқда.

Можароли баёнот

Аргентина Президенти Хавьер Милей 2026 йил 3 сентябрь куни миллатга қилган расмий мурожаатида Мальвин ороллари «тарихан ва ҳуқуқан Аргентинага тегишли» эканини билдирди. Президент 1833 йилдаги Британия оккупациясини тилга олиб, ороллардаги бугунги ҳолатни мустамлакачилик деб атади. Шунингдек, у оролларда нефть қазиб олиш билан боғлиқ қонун лойиҳаси тайёрланаётганини маълум қилди.

Унинг айтишича, «Дунё ҳамжамиятига аниқ айтмоқчиман ва Аргентинанинг позициясини билдирмоқчиман: Мальвин (Фолкленд) ороллари тарихан ва ҳуқуқан Аргентинага тегишли. Бу масалада ҳеч қандай баҳс бўлиши мумкин эмас.

Ушбу ороллар миллатимиз шакллана бошлаган даврдан буён Аргентина ҳудудининг бир қисми бўлиб келган. 1833 йилда Буюк Британия Мальвин (Фолкленд) оролларини эгаллаб, Аргентина ҳокимияти вакилларини чиқариб юборган ҳамда бугунга қадар давом этиб келаётган мустамлакачилик ҳолатини юзага келтирган.

Шу сабабли, оролларнинг амалдаги аҳолиси босиб олинган ҳудудга кейинчалик кўчириб келтирилган аҳоли сифатида қаралиши лозим. Бинобарин, уларнинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқи масаласида Аргентина ўз позициясида қолади ва оролларда ўтказилган референдумларга таяниб келтириладиган далилларни ҳақиқий деб ҳисобламайди».

Шунингдек, Милей Буюк Британия «инқироз йўлидан кетаётгани»ни таъкидлади.

«Буюк Британия инқироз йўлидан кетаётгани аниқ кўриниб турибди. Шу билан бирга, Аргентинанинг келажаги порлоқ ва у ғалаба қозонади», — деди Аргентина Президенти.

Буюк Британия ташқи ишлар вазири Эд Милибэнд эса 4 сентябр куни дарҳол бу баёнотга жавоб берди ва Лондоннинг Фолкленд ороллари масаласидаги позицияси ўзгармаслигини билдирди.

«Ороллар Британияники ва шундайлигича қолади. Чунки орол аҳолисининг мутлақ кўпчилиги айнан шу позицияни қўллаб-қувватлайди», деди Британия бош дипломати.

Мунозарали ороллар

Шундай қилиб, Фолкленд ороллари (Аргентинада Малвин ороллари деб аталади) яна халқаро сиёсат марказида пайдо бўлди. Аргентина президенти Хавьер Милей ороллар «тарихий ва ҳуқуқий жиҳатдан» Аргентинага тегишли эканини таъкидлади, ҳудудни қайтариш учун дипломатик, иқтисодий ва ҳуқуқий воситалардан фойдаланишини билдирди ҳамда ороллар яқинидаги нефт лойиҳаларида иштирок этаётган компанияларга нисбатан янги чекловлар жорий этишини маълум қилди. Буюк Британия эса анъанавий қатъий позициясини такрорлади: суверенитет масаласи муҳокама қилинмайди, орол аҳолисининг хоҳиш-иродаси эса асосий мезон бўлиб қолиши керак.

Бироқ ҳозирги вазиятни аввалги можаролардан ажратиб турувчи муҳим жиҳат бор. Бу — Вашингтоннинг баҳсга аралашишидир. АҚШ президенти Доналд Трамп Фолкленд ороллари масаласида Американинг позициясини қайта кўриб чиқаётганини билдирди. Ундан АҚШ ҳақиқатан ҳам ўз ёндашувини ўзгартиришни кўриб чиқяптими, деб сўралганда, Трамп: «Мен ҳар доим ҳар бир позициямни қайта кўриб чиқаман — бу ҳам шулардан бири», деган мазмунда жавоб берди.

Бу жиддий сигнал. Аммо Трамп Аргентинага Фолкленд оролларини беришни аллақачон қўллаб-қувватлади, деб айтиш ҳозирча эрта. Вашингтон Аргентина суверенитетини тан олгани ҳақида расмий қарор йўқ. Шунинг учун Трампнинг қадамини дипломатик бурилишдан кўра, АҚШнинг аввалги позицияси ўзгариши мумкинлиги ҳақидаги сиёсий сигнал сифатида баҳолаш тўғри бўлади.

Ўзига хос жиҳатлар

Маълумот учун, Фолкленд ороллари — Жанубий Атлантикада жойлашган архипелаг бўлиб, асосан икки йирик орол — Шарқий Фолкленд (East Falkland) ва Ғарбий Фолкленд (West Falkland) ҳамда 700 дан ортиқ майда орол ва қоялардан иборат. Архипелагнинг умумий майдони қарийб 12,2 минг квадрат километр, қирғоқ чизиғининг умумий узунлиги эса тахминан 1300 километрни ташкил этади.

Ороллар Аргентина қирғоқларига нисбатан яқин жойлашган: Жанубий Америка материгидан қарийб 460 километр, Аргентинанинг Эстадос оролидан 343 километр масофада жойлашган. Шу билан бирга, архипелаг Жанубий Атлантикадаги Британиянинг бошқа ҳудудлари — Жанубий Георгия ва Жанубий Сандвич оролларига яқин географик маконда жойлашган. Оролларни Шарқий ва Ғарбий Фолклендни ажратиб турувчи Фолкленд бўғози иккига бўлади.

Архипелагнинг номи ҳам ўзига хос тарихга эга. «Фолкленд» номи Фолкленд бўғозидан келиб чиққан. 1690 йилда инглиз денгизчиси Жон Стронг ушбу бўғозни ўзининг ҳомийси — Фолкленднинг 5-виконти Энтони Кэри шарафига шундай атаган. Кейинчалик бу ном бутун архипелагга нисбатан қўлланила бошлаган.

Аргентина ва испан тилида сўзлашувчи мамлакатларда эса ороллар «Мальвин ороллари» — Islas Malvinas деб аталади. Бу ном французчадаги Îles Malouines атамасидан келиб чиққан. Уни 1764 йилда француз денгизчиси ва тадқиқотчиси Луи Антуан де Бугенвиль қўллаган. Бу ном архипелагга биринчи маълум европалик кўчиб келганлар — Франциянинг Бретань ҳудудидаги Сен-Мало портидан чиққан денгизчилар ва балиқчилар шарафига берилган.

Бугун оролларнинг номи ҳам сиёсий баҳснинг бир қисмига айланган. Буюк Британияда Falkland Islands, Аргентинада эса Islas Malvinas атамаси қўлланади. Шу сабабли ҳар бир ном нафақат географик, балки муайян сиёсий позицияни ҳам ифодалайди. Хусусан, 1982 йилги Фолкленд уруши билан боғлиқ испанча географик номлар Британияда баҳсли қабул қилинади.

Фолкленд оролларининг географик жойлашуви уларнинг сиёсий ва стратегик аҳамиятини ҳам белгилаб беради. Архипелаг Жанубий Америка қирғоқларига яқин бўлишига қарамай, Буюк Британиядан минглаб километр узоқда жойлашган. Шу билан бирга, ороллар Жанубий Атлантикадаги денгиз йўллари, балиқчилик ҳудудлари, Антарктидага олиб борувчи йўналишлар ва истиқболли нефть конлари яқинида жойлашган.

Айнан шу географик омиллар Фолкленд оролларини оддий чекка ороллар эмас, балки Жанубий Атлантикадаги стратегик аҳамиятга эга ҳудудга айлантиради. Уларнинг бугунги сиёсий қиймати ҳам тарихий даъволар, аҳоли тақдири ва халқаро ҳуқуқ билан бир қаторда география ва табиий ресурслар билан ҳам боғлиқ.

Оролларни де-факто ким бошқаради?

Оролларда расман ва амалда ҳокимият тизими бир-биридан бироз фарқ қилади.

Расман Фолкленд ороллари — Буюк Британиянинг денгизорти ҳудуди ҳисобланади. Давлат бошлиғи — Британия монархи. Ҳозир бу лавозимни қирол Карл III эгаллаб турибди. Аммо монарх Буюк Британияда истиқомат қилгани сабабли, оролларда унинг номидан губернатор фаолият юритади. 2025 йил 29 июлдан бу лавозимни Колин Мартин-Рейнольдс эгаллаб келмоқда. У ижро ҳокимиятини қиролнинг «номидан ва унинг топшириғига биноан» амалга оширади.

Шу билан бирга, конституцияга кўра, губернатор одатда Ижро кенгашининг тавсияси асосида иш кўради. Бироқ айрим ҳолатларда у мустақил қарор қабул қилиши ҳам мумкин. Бундай ҳолатда эса у бу ҳақда дарҳол Буюк Британия ташқи ишлар вазирига хабар бериши шарт. Ташқи ишлар вазири эса ушбу қарор ёки ҳаракатни бекор қилиш ҳуқуқига эга.

Амалда эса оролларнинг кундалик бошқаруви асосан маҳаллий ҳукумат томонидан амалга оширилади. Бу ерда асосий маъмурий шахс — Бош ижрочи директор (Chief Executive). У оролларнинг фуқаролик давлат хизмати раҳбари ҳисобланади. 2025 йил 1 апрелдан бу лавозимни Андреа Патрисия Клаузен эгаллаб келмоқда.

Айнан у ва Ижро кенгаши жамоаси оролларнинг ички сиёсати ва кундалик бошқарувида асосий ролни ўйнайди. Ижро кенгаши таркибига Қонунчилик ассамблеясининг сайланган аъзолари, Бош ижрочи директор ҳамда молия директори киради.

Қонунчилик ҳокимияти Қонунчилик ассамблеясига тегишли. У 10 нафар аъзодан иборат: уларнинг 8 нафари аҳоли томонидан тўрт йил муддатга сайланади.

Яна бир муҳим хусусият шундаки, Фолкленд оролларида сиёсий партиялар мавжуд эмас. Ассамблея аъзоларининг барчаси мустақил номзодлар сифатида сайланади. Шу жиҳатдан ороллардаги сиёсий тизим Британия парламентар тизимидан ҳам, Аргентина каби партиявий сиёсий тизимлардан ҳам фарқ қилади.

Бироқ бу ерда муҳим халқаро-сиёсий контекстни унутмаслик керак. Буюк Британия Фолкленд оролларини ўзининг денгизорти ҳудуди деб ҳисоблайди. Аргентина эса бу мақомни тан олмайди ва ороллар устидан ўзининг суверен ҳуқуқларини даъво қилади.

Шунинг учун Фолкленд оролларидаги кенг маҳаллий автономияни халқаро-ҳуқуқий баҳсдан ажратиб бўлмайди. Ороллар кундалик ички ишларини анча мустақил равишда бошқаради, аммо мудофаа ва ташқи сиёсат каби стратегик масалаларда якуний масъулият Буюк Британия зиммасида қолган.

Икки асрлик баҳс

Фолкленд ороллари тарихи бир томонга мутлақ устунлик берадиган даражада оддий эмас. Ороллар замонавий Аргентина давлати шаклланишидан анча олдин европалик денгизчиларга маълум бўлган. XVIII асрда бу ерда француз ва британ қўнимгоҳлари пайдо бўлган, кейинчалик француз қўнимгоҳи Испания тасарруфига ўтган. Аргентина мустақилликка эришгач, Буэнос-Айрес собиқ испан мустамлакалари таркибидаги ҳудудларни ўзининг меросий территорияси деб ҳисоблай бошлади.

Аргентинанинг ҳуқуқий позицияси, аввало, uti possidetis juris тамойилига таянади. Унга кўра, Лотин Америкасида мустақилликка эришган янги давлатлар собиқ испан мустамлакаларининг маъмурий чегараларини мерос қилиб олган. Буэнос-Айрес талқинига кўра, Мальвин ороллари ҳам Аргентинага ўтиши керак эди.

Буюк Британия эса тарихни бошқача талқин қилади. Лондон оролларда Аргентина давлати шаклланишидан аввал ҳам Британия ҳукумати назорати остида бўлганини, 1833 йилда эса Британия маъмурияти қайта тикланганини таъкидлайди. Шундан сўнг, 1982 йилдаги Аргентина оккупациясини ҳисобга олмаганда, ороллар узлуксиз равишда Британия бошқарувида бўлиб келган.

Айнан 1833 йил воқеалари баҳснинг энг муҳим нуқталаридан биридир. Аргентинанинг таъкидлашича, Британия куч ишлатиб, аргентиналик маъмуриятни ороллардан чиқариб юборган ва мустамлакачилик тартибини ўрнатган. Буюк Британия эса вазият бундан мураккаброқ бўлганини айтади: 1832 йилда Аргентина оролларга ҳарбий гарнизон юборган, Британия бунга норозилик билдирган ва кейинчалик аргентиналик ҳарбийларни чиқариб юборган.

Шунинг учун масалани «Британия Аргентина ҳудудини тортиб олган» ёки «Аргентинанинг оролларга ҳеч қандай ҳуқуқи бўлмаган» деган оддий формула билан тушунтириш қийин. Ҳар икки томоннинг тарихий ва ҳуқуқий далиллари мавжуд. Аммо халқаро ҳамжамият ороллар суверенитетини бир томонга узил-кесил берган қарор қабул қилмаган.

1982 йил: ҳамма нарсани ўзгартирган уруш

Низонинг энг драматик босқичи 1982 йилги уруш бўлди. 2 апрель куни Аргентина ҳарбий хунтаси оролларни эгаллаб олди. Буюк Британия бош вазири Маргарет Тэтчер ҳукумати Атлантика орқали катта ҳарбий-денгиз кучларини юборди. 74 кунлик жанглардан кейин Британия қўшинлари ороллар устидан назоратни қайта тиклади. Урушда 649 нафар аргентиналик ва 255 нафар британ ҳарбий хизматчиси, шунингдек, оролларнинг уч нафар фуқароси ҳалок бўлди.

Аргентина учун мағлубият миллий фожиага айланди ва айни вақтда ҳарбий диктатуранинг емирилишини тезлаштирди. Британия учун эса ғалаба Маргарет Тэтчер даврининг муҳим рамзларидан бирига айланди ва оролларни ҳимоя қилиш зарурлиги ҳақидаги сиёсий ишончни янада мустаҳкамлади.

Шу сабабли Аргентина президентининг бугунги баёнотларини оддий дипломатик тортишув сифатида қабул қилиш нотўғри. Аргентинада Мальвинлар миллий ўзликнинг бир қисми ҳисобланади. Британияда эса Фолкленд ороллари ўз фуқаролари ва денгизорти ҳудудларини ҳимоя қилиш қобилиятининг рамзи бўлиб қолмоқда.

БМТ нима дейди?

Энг муҳим жиҳат шу ерда намоён бўлади. БМТ Фолкленд ороллари Аргентига тегишли, дея қарор чиқармаган. Аммо ташкилот Британия суверенитетини ҳам якуний тарзда тасдиқламаган. БМТ оролларни ўзини ўзи бошқармайдиган ҳудуд сифатида кўради ва улар устидан суверенитет масаласида Аргентина ҳамда Буюк Британия ўртасида баҳсли мақом мавжудлигини қайд этади.

1965 йилда БМТ Бош Ассамблеяси 2065-сонли резолюцияни қабул қилди. Унда икки давлат ўртасида суверенитет бўйича баҳс мавжудлиги тан олинди ва масалани тинч йўл билан ҳал этиш учун музокаралар олиб боришга чақирилди. Бунда орол аҳолисининг манфаатлари ҳам ҳисобга олиниши лозимлиги қайд этилди.

Бу ерда «манфаатлар» сўзи принципиал аҳамиятга эга. Аргентина ўнлаб йиллар давомида БМТ ҳужжатларида орол аҳолисига суверенитет масаласини мустақил равишда ҳал қилиш ҳуқуқи берилгани эмас, балки уларнинг манфаатлари ҳисобга олиниши айтилганини таъкидлаб келади.

Британия эса замонавий Фолкленд аҳолиси БМТ Устави ва инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро ҳужжатларда мустаҳкамланган ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқига эга, деб ҳисоблайди.

Нега 2013 йилги референдум баҳсни ҳал қилмади?

2013 йилда Фолкленд ороллари аҳолиси ҳудуднинг сиёсий мақоми бўйича референдум ўтказди. Амалдаги 1517 та овоздан 1513 таси — 99,8 фоизи — Британиянинг денгизорти ҳудуди мақомини сақлаб қолиш учун берилди. Фақат уч киши бунга қарши овоз берди. Сайловчилар иштироки қарийб 92 фоизни ташкил этди.

Лондон учун бу жуда кучли сиёсий далил. Британиянинг позицияси оддий: агар орол аҳолиси деярли якдил равишда Британия таркибида қолишни хоҳласа, нима учун Британия уларни Аргентинага топшириши керак?

Буэнос-Айрес эса референдум икки давлат ўртасидаги ҳудудий суверенитет баҳсини автоматик равишда ҳал қила олмайди, деб ҳисоблайди. Аргентина нуқтаи назарича, ҳозирги аҳоли Британия ҳукмронлиги ўрнатилганидан кейин шаклланган ва шу сабабли, Аргентина талқинига кўра, аввал содир этилган ҳудудий босиб олишни «қонунийлаштириш» учун ўз тақдирини ўзи белгилаш тамойилидан фойдалана олмайди.

Шундай қилиб, ҳуқуқий парадокс юзага келади: Британия учун асосий масала — оролларда яшаётган одамларнинг ўз келажагини белгилаш ҳуқуқи; Аргентина учун эса — давлатнинг ҳудудий яхлитлиги ва тарихий ҳуқуқидир.

Яна бир омил — нефть

XXI асрда тарихий баҳсга иқтисодий омил ҳам қўшилди. Фолкленд оролларининг шимолий қисми яқинида Sea Lion нефть лойиҳаси жойлашган. Лойиҳа Navitas Petroleum ва Rockhopper Exploration компаниялари билан боғлиқ бўлиб, илк нефть қазиб олиш 2028 йилда бошланиши режалаштирилган. Лойиҳа бўйича мавжуд баҳолашлар унинг иқтисодий салоҳияти жиддий эканини кўрсатмоқда.

Аргентина учун бу энди фақат миллий рамз ёки тарих масаласи эмас. Буэнос-Айрес Британия рухсатисиз углеводородларни (нефт ва газни) қазиб олишни ўзининг суверен ҳуқуқларини бузиш деб ҳисоблайди. Милей ороллар атрофида нефть фаолияти билан шуғулланаётган компанияларга нисбатан чораларни кучайтириш ва Аргентина нуқтаи назарича ноқонуний фаолият юритаётган компанияларга қарши санкция механизмларини кенгайтириш ниятини билдирди.

Британия эса Фолкленд ороллари ҳукумати ички масалаларда кенг автономияга эга эканини таъкидлайди. Орол иқтисодиётида балиқчилик, қишлоқ хўжалиги, туризм ва истиқболда нефть-газ соҳаси муҳим ўрин тутади. Лондон асосан мудофаа ва ташқи сиёсат учун жавоб беради.

Шу тариқа Sea Lion эски суверенитет баҳсини энергетика активлари устидан назорат учун кураш билан боғлаб қўйди.

Нега Милей айнан ҳозир босимни кучайтирмоқда?

Бу ерда ички сиёсат ҳам муҳим. Милей ҳокимиятга кескин ғарбпараст ва америкапараст позиция билан келди. У Трамп билан яқин муносабатларни йўлга қўйди ва бир вақтнинг ўзида Британия билан алоқаларни яхшилашга ҳаракат қилди. Бироқ Аргентина иқтисодиётидаги муаммолар сақланиб қолаётгани ва президентнинг ички сиёсий қўллаб-қувватлашига босим кучайиб бораётгани шароитида Мальвинлар масаласи янада қулай сиёсий мавзуга айланмоқда.

Бу мавзу Аргентина жамиятида сиёсий қарашлари кескин фарқ қиладиган гуруҳларни ҳам бирлаштира олади.

Албатта, бу Мальвинларга бўлган даъволар фақат Милейнинг сиёсий технологияси, дегани эмас. Бу талаб Аргентина сиёсатининг деярли барча даврларида мавжуд бўлган. Янгилик — бугунги босимнинг суръати ва қатъийлиги.

Трамп Аргентинани қўллаб-қувватлаяптими ёки Британияга босим ўтказяптими?

Ҳозирги вазиятни глобал даражага олиб чиққан асосий масала шу.

Трамп ҳақиқатан ҳам АҚШнинг аввалги позициясини ўзгартириш имкониятини очиқ қолдирди. Аммо унинг баёнотларидан Вашингтон Аргентина суверенитетини тан олгани ҳақида хулоса чиқариб бўлмайди.

Аксинча, бу ерда бошқа мантиқ ишлаётган бўлиши мумкин: Трамп Фолкленд ороллари масаласидан Буюк Британияга босим ўтказиш воситаси сифатида фойдаланмоқда.

Бу Трампнинг иттифоқчилар билан муносабатларидаги умумий ёндашувига мос келади. У Европа давлатларидан мудофаа харажатларини оширишни талаб қилади ва иттифоқчилик муносабатларини кўп ҳолларда транзакцион нуқтаи назардан баҳолайди.

Шу сабабли Вашингтоннинг позициясидаги ўзгаришни «Трамп Британиядан воз кечиб, Аргентинани танлади» деб талқин қилиш ҳозирча нотўғри бўлади. Милей учун эса бу барибир катта дипломатик ютуқ. Чунки Вашингтоннинг аввалги мувозанатли позицияси ўзгариши мумкинлигининг ўзи Буэнос-Айресга янги манёвр имкониятларини беради.

Янги уруш эҳтимоли борми?

Ҳозирги шароитда ҳарбий сценарийнинг эҳтимоли кам. Аргентина 1982 йилдаги операцияни такрорлаш имконини берадиган ҳарбий салоҳиятга эга эмас. Британия эса оролларда ҳарбий мавжудлигини сақлаб қолмоқда ва мудофаа тизимини мунтазам равишда қайта кўриб чиқмоқда. Бундан ташқари, Аргентина расман дипломатик, иқтисодий ва ҳуқуқий воситаларга таянаётганини билдирмоқда.

Шунинг учун энг эҳтимолли сценарий — янги уруш эмас, балки санкциялар, нефть лицензиялари, дипломатик босим, БМТдаги кураш ва АҚШ қўлловини жалб этиш учун рақобат.

Жанубий Атлантиканинг аҳамияти ортмоқда

Масаланинг яна бир қатлами — геосиёсат. Фолкленд ороллари Жанубий Америка қирғоқларидан тахминан 500 километр узоқликда жойлашган ва уларнинг аҳамияти архипелагнинг ўзи билан чекланмайди. Ороллар Британиянинг Жанубий Атлантикадаги ҳарбий мавжудлиги, денгиз йўллари ва Антарктидага яқин ҳудудлардаги стратегик манфаатлари билан боғлиқ.

Айни пайтда Хитой Аргентина билан муносабатларини чуқурлаштирмоқда ва Мальвинлар бўйича Аргентинанинг музокараларга чақирувини қўллаб-қувватлаб келмоқда.

Бу эса Вашингтон учун қўшимча муаммо туғдиради. Жанубий Америка аста-секин АҚШ ва Хитой ўртасидаги таъсир учун курашнинг яна бир майдонига айланмоқда.

Шу нуқтаи назардан Трамп Британияга босим ўтказишда Фолкленд ороллари масаласидан фойдаланиши мумкин, аммо Лондоннинг позициясини ҳаддан ташқари заифлаштириш Вашингтоннинг ўзи учун ҳам янги геосиёсий хавфларни келтириб чиқариши мумкин.

2026 йилда нима ўзгарди?

Фолкленд ороллари можаросининг ўзи янги эмас. Янгилик — тўртта омилнинг бир вақтда бир нуқтада кесишганида.

Биринчидан, Милей ҳудудий даъвони янада қатъийроқ қўймоқда ва уни энергетика масаласи билан боғламоқда.

Иккинчидан, Sea Lion нефть лойиҳаси амалий босқичга яқинлашди. Демак, суверенитет баҳсининг энди аниқ иқтисодий қиймати ҳам бор.

Учинчидан, Милейнинг ички сиёсий босими миллий масаладан жамиятни сафарбар қилиш воситаси сифатида фойдаланиш эҳтимолини кучайтиради.

Тўртинчидан, АҚШ президенти Доналд Трамп Вашингтоннинг аввалги позицияси қайта кўриб чиқилиши мумкинлиги ҳақида очиқ сигнал берди.

Шу сабабли бугунги савол фақат «Фолкленд ороллари кимники?» деган саволдан иборат эмас. Асосий масала — Милей тарихий даъвони реал дипломатик жараёнга айлантира оладими; Трамп ҳудудий низодан Британияга босим ўтказиш воситаси сифатида қай даражада фойдаланади; Лондон эса мавжуд статус-квони қанчалик қатъият билан ҳимоя қилади?

Ҳозирча энг эҳтимолли сценарий — янги уруш эмас, балки дипломатия, нефть ва халқаро ҳуқуқ атрофидаги узоқ давом этадиган кураш.

Бироқ бир нарса аллақачон ўзгарди. Агар аввал Аргентина ва Буюк Британия ўртасидаги Фолкленд можаросини «музлатилган можаро» деб аташ мумкин бўлган бўлса, 2026 йилда унга яна Вашингтоннинг катта сиёсати аралашди.

Шунинг учун 1982 йилги урушдан 44 йил ўтиб, Фолкленд ороллари яна бир бор нафақат Аргентина ва Буюк Британия, балки бутун Ғарб иттифоқлари тизими учун муҳим геосиёсий синовга айланмоқда.

Абулфайз Сайидасқаров