Россия — Британия ўртасидаги зиддият ва Москва таҳдидлари: сабаблар, имкониятлар ва прогнозлар

Россия ва Буюк Британия ўртасидаги муносабатлар сўнгги ўн йилликлардаги энг кескин босқичлардан бирига кирди. Москва ва Лондон ўртасидаги қарама-қаршилик аллақачон Украина атрофидаги дипломатик келишмовчиликлар доирасидан чиқиб кетган. Бугун у Украинага ҳарбий ёрдам, разведка, кибермакон, Шимолий Атлантика, сувости коммуникациялари ва стратегик инфратузилма масалаларини ҳам қамраб олмоқда.

Россия томонининг Британия ҳарбий объектларига эҳтимолий зарбалар ҳақидаги сўнгги баёнотлари ҳамда Британия Қироллик ҳарбий-денгиз кучлари қўмондонлигининг Россия мамлакатнинг сувости инфратузилмасига жиддий зарар етказиш имкониятига эга экани ҳақидаги огоҳлантиришлари томонлар ўртасидаги ўзаро таҳдидлар даражаси сезиларли ошганини кўрсатмоқда.

Бироқ бу ерда муҳим жиҳат бор: ҳарбий риторика ва стратегик тийиб туришни Россия ёки Британиянинг тўғридан-тўғри урушга тайёрлиги билан тенглаштириб бўлмайди.

Зиддиятнинг асосий сабаблари

Бугунги қарама-қаршиликнинг асосий сабаби — Британиянинг Украинага нисбатан сиёсати.

2022 йилда Россиянинг Украинага қарши кенг кўламли уруши бошланганидан кейин Буюк Британия Киевнинг Европадаги энг фаол иттифоқчиларидан бирига айланди. Лондон Украинага қурол-яроғ етказиб бермоқда, разведка ва молиявий ёрдам кўрсатмоқда ҳамда Украинанинг узоқ муддатли ҳарбий салоҳиятини кучайтиришни қўллаб-қувватламоқда.

Айниқса, Британияда ишлаб чиқарилган узоқ масофали Storm Shadow ракеталари алоҳида аҳамият касб этмоқда. Украинанинг ушбу ракеталардан Россия ҳудудидаги нишонларга қарши фойдаланиши Москва томонидан Британиянинг можарога бевосита жалб этилиши сифатида баҳоланмоқда.

2026 йил август ойида Россия Ташқи ишлар вазирлиги вакили Мария Захарова Украина томонидан Британия ракеталаридан фойдаланиб Россия ҳудудига зарбалар берилишига жавобан Москва Британиянинг ҳарбий объектлари ва ҳарбий техникасини эҳтимолий нишон сифатида кўриши мумкинлигини билдирди.

Москва шунингдек, Лондоннинг Украина билан бундай қуролларни ишлаб чиқариш технологиялари бўйича ҳамкорликни кенгайтириш режаларини кескин танқид қилди.

Шу тариқа, Кремл Лондонга Украинага ҳарбий ёрдам кўрсатиш Россия учун оқибатсиз қолмаслигини намойиш этишга уринмоқда.

Лондон эса Россияни Европа хавфсизлиги учун узоқ муддатли таҳдид сифатида баҳоламоқда. Британиянинг Стратегик мудофаа шарҳида Россия мамлакат хавфсизлигига энг жиддий ва долзарб таҳдид сифатида кўрсатилган. Шу билан бирга, Британия мудофаа харажатларини оширмоқда, ҳарбий-денгиз кучларини модернизация қилмоқда ва учувчисиз тизимларни ривожлантирмоқда.

Нега Москва ва Лондон денгиз йўналишига тобора кўпроқ эътибор қаратмоқда?

Британия учун сувости инфратузилмаси алоҳида стратегик аҳамиятга эга. Денгиз тубидан интернет кабеллари, энергетика коммуникациялари ва бошқа муҳим алоқа линиялари ўтади. Уларнинг айримлари шикастланиши жиддий иқтисодий оқибатларга олиб келиши мумкин. Шунинг учун Британия ҳарбий раҳбарияти Россиянинг сувости фаолияти ҳақида тобора кўпроқ гапирмоқда.

Қироллик ҳарбий-денгиз кучлари қўмондони Гвин Дженкинс Россия катта қудратга эга сувости кемалари ва катта чуқурликларда операциялар ўтказиш имконини берувчи илғор технологияларга эга эканини таъкидлаган.

Британияни, айниқса, Россиянинг Чуқур денгиз тадқиқотлари бош бошқармасининг фаолияти хавотирга солмоқда. Ғарб давлатлари ушбу тузилма фаолиятини денгиз тубини ўрганиш, сувости коммуникацияларини кузатиш ва эҳтимолий махсус операцияларга тайёргарлик билан боғлайди. Россиянинг «Янтарь» кемаси ҳам ана шундай фаолият билан боғлиқ энг машҳур объектлардан бири ҳисобланади. Бироқ бу ерда муҳим фарқни сақлаш лозим: бирор объектга зарар етказиш имкониятига эга бўлиш — уни албатта йўқ қилиш нияти бор дегани эмас.

Россиянинг имкониятлари

Россиянинг ҳарбий-денгиз салоҳияти Британия учун ҳақиқатан ҳам жиддий муаммо туғдиради. Москва узоқ масофаларда ҳаракатлана оладиган атом сувости кемаларига, махсус чуқур денгиз аппаратларига ва бошқа разведка воситаларига эга. Россия шунингдек учувчисиз тизимларни ҳам жадал ривожлантирмоқда.

Бироқ Россиянинг имкониятларини ҳаддан ташқари бўрттириш ҳам нотўғри. Алоҳида кабель ёки инфратузилма объектига яширин равишда зарар етказиш — бир масала. Британияга қарши узоқ муддатли уруш олиб бориш эса мутлақо бошқа масала.

Тўғридан-тўғри ҳужум уюштирилган тақдирда Москва фақат Британия билан эмас, балки НАТО билан тўқнаш келади.

Бундан ташқари, Буюк Британия ядровий қуролга эга давлат. Шунинг учун Британия ҳудудига кенг кўламли зарба Россия ва Ғарб ўртасидаги қарама-қаршиликни ядровий давлатлар тўқнашувига олиб бориши мумкин.Айнан шу сабабли Москва учун энг рационал стратегия тўлиқ кўламли уруш эмас, балки очиқ уруш остонасидан паст даражада босим ўтказиш ҳисобланади.

«Кулранг зона»даги қарама-қаршилик

Россия — Британия қарама-қаршилигининг энг эҳтимолий майдони — «кулранг зона»дир.

У қуйидаги йўналишларни қамраб олади:

киберҳужумлар;

разведка операциялари;

сувости кабелларини кузатиш;

разведка кемаларининг фаолияти;

учувчисиз тизимлардан фойдаланиш;

диверсия ва саботаж;

ахборот операциялари;

энергетика инфратузилмасига босим;

ҳарбий куч намойиши;

Британия ҳудудидан ташқаридаги ҳарбий объектларга чекланган зарбалар.

Бундай стратегия Москвага Украинага Британия ёрдамининг сиёсий ва иқтисодий нархини ошириш имконини беради, бироқ НАТО билан тўлиқ урушга олиб борувчи чегарани дарҳол кесиб ўтмаслик имконини сақлаб қолади.

Британия учун эса муаммо шундаки, улкан денгиз инфратузилмасини ҳимоя қилиш катта ресурс талаб қилади.

Британия ҳарбий раҳбарияти маълумотларига кўра, Қироллик флоти оператив вақтиниг салмоқли қисмини Россиянинг сувости таҳдидларига қарши курашга сарфламоқда.

Бу Москва учун маълум даражада устунлик яратади: Россия Британия ҳарбий кемаларини йўқ қилиши шарт эмас. Рақибни доимий равишда кузатув, ҳамроҳлик ва ҳимоя ишларига катта ресурс сарфлашга мажбур қилишнинг ўзи ҳам стратегик натижа бериши мумкин.

Нега Британия қайта қуролланишни тезлаштирмоқда?

Лондон Россия таҳдидини вақтинчалик эмас, узоқ муддатли муаммо сифатида кўрмоқда.

Британия мудофаа харажатларини оширмоқда, флотни модернизация қилмоқда, денгиз ва сувости учувчисиз тизимларини ривожлантирмоқда ҳамда шимолий Европа давлатлари билан ҳарбий ҳамкорликни кучайтирмоқда.

Бу ерда Joint Expeditionary Force — JEF алоҳида аҳамиятга эга. Британия раҳбарлигидаги мазкур тузилма Шимолий Атлантика, Арктика ваБолтиқ денгизида тезкор ҳарбий ҳамкорлик қилиш имконини беради. Натижада Россия энди фақат Британия билан эмас, балки шимолий Европа давлатларининг кенгроқ ҳарбий ҳамкорлик тизими билан ҳам ҳисоблашишига тўғри келади.

Энг катта хавф — режалаштирилган уруш эмас, хатодир

Энг хавфли сценарий Россия ёки Британиянинг онгли равишда катта уруш бошлаш қароридан иборат бўлмаслиги мумкин.

Кўпроқ хавф тасодифий эскалация билан боғлиқ.

Масалан, Россиянинг сувости кемаси муҳим инфратузилма яқинида ҳаракатланиши мумкин. Британия кучлари уни кузатишга уринади. Хавфли яқинлашув ёки техник ҳодиса содир бўлади. Томонлардан бири иккинчисининг ҳаракатини атайлаб қилинган агрессив қадам деб баҳолайди.

Шундан кейин куч намойиши, чекланган зарба ёки жавоб операцияси бошланиши мумкин.

Натижада дастлаб кичик бўлган инцидент Россия ва НАТО ўртасида жиддий ҳарбий-сиёсий инқирозга айланиши эҳтимолдан холи эмас.

Шу жиҳатдан бугунги вазиятнинг энг хавфли томони шундаки, ҳар икки томон ҳам жиддий зарар етказиш имкониятига эга, бироқ бир вақтнинг ўзида тўлиқ кўламли урушга йўл қўймасликка ҳаракат қилмоқда.

Прогноз

Яқин 6–12 ой учун прогноз қиладиган бӯлсак, энг эҳтимолий сценарий — гибрид қарама-қаршиликнинг янада кучайиши бӯлади. Бироқ Британиянинг Украинага ҳарбий ёрдами давом этади. Яқин даврда Россиянинг Британия ҳудудига йирик зарба бериш эҳтимоли паст. Гибрид операциялар ва чекланган инцидентлар эҳтимоли эса анча юқори.

Нима содир бўлиши эҳтимоли паст? Яқин истиқболда Россиянинг Буюк Британияга қарши тўлиқ кўламли уруш бошлаши эҳтимоли паст.

Бунинг бир неча асосий сабаби бор: Биринчидан, Британия ядровий давлат. Иккинчидан, у НАТО аъзоси. Учинчидан, Британия ҳудудига ҳужум АҚШ ва бошқа иттифоқчиларнинг можарога бевосита жалб этилиши хавфини кескин оширади.Тўртинчидан, бундай уруш Россия учун улкан ҳарбий, иқтисодий ва сиёсий харажатларни англатади.

Шу сабабли энг эҳтимолий сценарий — киберҳужумлар, разведка, дронлар, инфратузилмага босим ва чекланган операциялар тобора муҳим роль ўйнайдиган узоқ муддатли қарама-қаршиликдир.

Хулоса

Россия — Британия қарама-қаршилиги сифат жиҳатидан янги босқичга кирди. Унинг марказий объекти энди фақат Украина эмас. Европа ва ташқи дунё ўртасидаги муҳим инфратузилма ҳам стратегик рақобат майдонига айланмоқда.

Россия Британиянинг сувости коммуникацияларига жиддий зарар етказиши мумкин бўлган техник ва ҳарбий воситаларга эга. Аммо бу имконият улардан фойдаланиш ҳақида сиёсий қарор қабул қилинганини англатмайди.

Британия эса Россия ҳаракатларини аниқлаш ва тийиб туриш учун жиддий имкониятларга эга, айниқса НАТО ва JEF доирасида. Бироқ улкан денгиз инфратузилмасини ҳимоя қилиш Лондондан тобора кўпроқ ресурс талаб қилади.

Шунинг учун асосий хавф Россиянинг Британияга яқинда тўсатдан ҳужум қилишида эмас, балки кичик инцидентларнинг бирма-бир тўпланиб боришида. Сувостидаги инцидент, киберҳужум, диверсия ёки Британиядан ташқаридаги ҳарбий объектга чекланган зарба жавоб чоралари занжирини бошлаб юбориши мумкин.

Абулфайз Сайидасқаров