Ўзбекистон Марказий Осиёда ун экспорти бўйича етакчига айланди

APK ахборот агентлиги хабар беришича, Ўзбекистон Марказий Осиёда ун экспорти бўйича етакчига айланди.

Иқтисодиёт ва қишлоқ хўжалиги бўйича мутахассис ва “Ауил” партияси аъзоси академик Толеутай Раҳимбековнинг сўзларига кўра, Қозоғистон 2025 йил охирига келиб Афғонистонга 1,05 миллион тонна ун экспорт қилган, Ўзбекистон эса тахминан 1,6 миллион тонна ун жўнатган. Ушбу миқдордаги унни (1,6 миллион тонна) ишлаб чиқариш учун ўзбеклар Қозоғистондан 2,2 миллион тонна қозоқ донини экспорт қилишган.

“Биринчидан, маҳаллий донни қайта ишлаш корхоналари Қозоғистон буғдойининг энг йирик харидорлари қаторида эди. Улар йил давомида қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини бозор нархларида сотиб олишган. Сўнгги йилларда саноат фақат буғдой уни ишлаб чиқариш учун 4,7-4,8 миллион тонна буғдой сотиб олди. Шунингдек, биз озуқа уни ишлаб чиқариш учун буғдой ҳажмини қўшишимиз керак (йилига яна 2 миллион тонна)”, деб таъкидлади Т. Раҳимбеков.

Иккинчидан, ҳар бир тонна донни маҳаллий қайта ишлаш тахминан 50 доллар қўшимча қиймат яратади. Ва бу билан боғлиқ имтиёзлар мавжуд - солиқлар, иш ўринлари ва тегишли соҳалардан фойдаланишнинг кўпайиши.

"Қозоғистонлик амалдорларимиз қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш, қайта ишлаш ва сотиш билан шуғулланадиган тадбиркорларни мана шундай фидойилик билан қўллаб-қувватлайдилар! Аммо улар ўзбек тадбиркорларига ҳам ёрдам беришмоқда!", деди Т. Раҳимбеков.

Шу билан бирга, Қозоғистон дон қайта ишлаш иттифоқи асосчилари кенгаши раиси Евгений Ган феврал ойида дон қайта ишлаш иттифоқи 2025 йилда Қозоғистондан дон ва ун экспорти натижаларини эълон қилганини эслади.

"Ушбу мақолада биз Қозоғистондан Ўзбекистонга буғдой дон экспортининг кўпайиши (1 643 340 тоннага ёки 2024 йилга нисбатан 1,49 бараварга) туфайли Ўзбекистондан ун экспорти кескин ошишини таъкидладик", деб таъкидлади Е. Ган.

Мана, 2025 йилда Ўзбекистондан буғдой уни экспорти бўйича статистика:

2025 йилда Ўзбекистон буғдой уни экспортини сезиларли даражада оширди ва бешта мамлакатга 441,7 миллион долларлик тахминан 1,6 миллион тонна маҳсулот юборди. Бу ўсиш қарийб 473 300 тоннани ёки ўтган йилга нисбатан 42,3% ни ташкил этди.

2025 йилда ўзбек унининг асосий импорт қилувчи мамлакатлари қуйидагилар эди:

- Афғонистон - 1 590 193 тонна;

- Тожикистон - 607 тонна;

- Қирғизистон - 356,4 тонна;

- Туркманистон - 174 тонна.

"Эслатиб ўтамиз, Қозоғистон 2025 йилда Афғонистонга 1 047 579 тонна буғдой уни етказиб берган. Шундай қилиб, Ўзбекистон Афғонистонга ун экспорти бўйича етакчига айланди ва Қозоғистонни ортда қолдирди. Бу ун бизнинг ўзимизнинг Қозоғистон донимиздан ишлаб чиқарилган ва тахминан 2,2 миллион тонна буғдойимизни қайта ишлаган", деб таъкидлади Е. Ган.

Унинг фикрича, мамлакат дон ва ун экспорти ўртасидаги мувозанатни сақлаб, давлат фойдасини максимал даражада ошириши керак. Бу мувозанатга давлат дон ишлаб чиқарувчилар, савдогарлар ва донни қайта ишловчи гуруҳ сифатида эришиши керак.

Қозоғистон дон маҳсулотларини қайта ишлаш иттифоқи дон экспорт бозорларини ривожлантиришни қўллаб-қувватлашини бир неча бор таъкидлаб келган ва янги бозорларни ривожлантиришда транспорт харажатларини субсидиялашни мақсадга мувофиқ деб билади. Шу билан бирга, у Қозоғистон анъанавий равишда ун савдоси билан шуғулланадиган бозорларда дон савдосига қатъиян қарши.

Мутахассис шунингдек, глобал ун савдоси ҳақидаги маълумотларни келтирди.

"Унинг доимий равишда пасайиши башорат қилинмоқда, аммо у ўжарлик билан ўсиб бормоқда. 2005 йилда глобал буғдой уни экспорт бозори 9 миллион тоннага баҳоланган эди. 2015 йилда глобал буғдой уни экспорт бозори сезиларли ўсишни кўрсатди. Глобал буғдой уни савдосининг умумий ҳажми аллақачон 13 миллион тоннадан ошди. Халқаро дон кенгаши (ИГC) маълумотларига кўра, 2025 йилда глобал ун савдоси тахминан 16 миллион тоннани ташкил қилади.

Е. Ган Марказий Осиё ва Афғонистон мамлакатларида аҳолининг тез ўсиши йилига қўшимча 400 минг тонна дон талаб қилишини таъкидлади. Ва бу тенденция ўрта муддатли истиқболда фақат кучаяди.