Дунё аҳолисининг ўртача умр кўриш кўрсаткичи эълон қилинди

БМТ Аҳолишунослик бўлимининг (United Nations Population Division) энг сўнгги статистик маълумотларига кўра, 2026 йил учун жаҳон бўйлаб ўртача умр кўриш кўрсаткичлари эълон қилинди.

Таҳлил асосида шуни кўриш мумкинки, иккинчи жаҳон урушидаги талофатлар оқибатида ўртача умр кўрсаткичи кескин тушиб кетган. 1950 йилларда эркак кишиларнинг ўртача 44.5 йил умр кўрган бўлса, аёллар 48.4 йил умр кўрган.

Урушларнинг камайганлиги, болалар ва чақалоқларнинг ўлимининг кескин камайиши, тоза сув, канализация ва гигиенанинг яхшиланиши, озиқ-овқат хавфсизлиги ҳамда иқтисодий ўсиш ва қашшоқликнинг камайиши оқибатида бугунги кунда ўртача умр кўриш кўрсаткичи кескин кўтарилди.

Статистикалар шуни кўрсатадики, бугунги кунда эркаклар ўртача ҳисобда 71.2 йил, аёллар эса 76.4 йил умр кўрмоқда. Икки жинснинг ўртача умр кўриши 59 фоизга ошган.

Ҳолатни Ўзбекистон бўйича таҳлил қиладиган бўлсак, мамлакат ушбу статистикада 147-ўринни эгаллаганини кўришимиз мумкин. Ўртача умр кўриш 72.8 йилни ташкил қилди.

Таҳлил орқали кўришимиз мумкинки, ўтган йилгига (72.5) қараганда кичик ўсиш мавжуд. 2026 йил Ўзбекистонда эркаклар ўртача 69.8 йил, аёллар эса 75.8 йил умр кўрган.

Юртимизда тиббиётнинг ривожи, аҳолининг иқтисодий жиҳатдан мустақиллиги, камбағалликнинг камайганлиги ва сўнгги йилларда олиб борилаётган чора-тадбирлар натижасида ўртача умр кўриш бирмунча яхшиланди. Жумладан, статистикадан шуни кўриш мумкинки, 2023 йил Ўзбекистон учун ўртача умр кўриш 69 йилни ташкил қилган.

Қўшни давлатлардаги ҳолатни таҳлил қилиш орқали кўриш мумкинки, Марказий Осиёда энг юқори натижа Қозоғистонда кузатилиб, ўртача умр кўриш 74.8 йилни ташкил қилди. Энг паст кўрсаткич эса Туркманистонда кузатилди: ўртача ҳисобда 70.4 йил.

2026 йил натижаларига кўра, ўртача умр кўриш кўрсаткичи энг юқори бўлган уч давлат қуйидагича ўрин олган:

3. Гонгконг

Гонгконгда ўртача умр кўриш кўрсаткичи 85.9 йилни ташкил этди. Жинслар орасида таҳлил қилсак, мазкур кўрсаткич эркаклар учун 83.2 йил, бўлса аёллар учун 88.5 йилни ташкил қилди.

2. Сан-Марино

2026 йил натижаларига кўра, Сан-Маринода ўртача умр кўриш 86 йил эканлигни кўриш мумкин. Жинслар бўйича таҳлил қилганда, ушбу кўрсаткич эркаклар учун 84.5, аёллар учун эса 87.4 йил эканлигини кўриш мумкин.

1. Монако

Монако мазкур кўрсаткич бўйича етакчи ўринни эгаллади. Мутахассисларнинг фикрича, яхши яшаш шароити, давлатдаги қулай иқтисодий ҳолат, тоза ҳаво каби факторлар Монаконинг мувафаққиятига сабаб бўлган. Монакода ўртача умр кўриш 86.7 йилни ташкил қилди. Эркаклар учун ўртача кўрсаткич 84.8 йилни, аёллар учун эса 88.9 йилни ташкил қилди.

Таҳлиллар шуни кўрсатадики, аёллар эркакларга қараганда кўпроқ умр кўрмоқда. Бунга турлича сабаблар мавжуд. Мисол учун, эркакларнинг хавфли хатти-ҳаракатлари яъни чекиш, спиртли ичимликлар ва гиёҳванд моддаларни кўпроқ истеъмол қилиш ҳамда кўпроқ эркаклар орасида кузатиладиган ўз жонига қасд қилиш шуьлар жумласидан.

Маълумот ўрнида, ўз жонига қасд қилишнинг 80 фоиз ҳолати эркаклар томонидан амалга оширилади.