25 январь, 2023

“Қорнининг сувини қимирлатмаган” масъуллар

Ёхуд “свет”, газ ислоҳотида “тошбақа” юришнинг бугунги оқибати... Юртимизда айни кунлардаги энерготизим “блэкаути” бир кун ёки бир йилда юзага келмагани барчага – масъулларга ҳам, истеъмолчиларга ҳам бирдек аён. Шунингдек, тегишли масъуллар томонидан мазкур масаладаги чора-тадбирларни амалга ошириш, муаммоларнинг ечимига муносабат эса “тошбақа” юришдек бўлаётгани ҳақиқат... Бундан беш йил аввал, яъни 2018 йилнинг 3 октябрида Президент Шавкат Мирзиёев электр энергетикасидаги ишлар аҳволини чуқур таҳлил қилиш, соҳани янада ривожлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирларни белгилашга бағишланган йиғилиш ўтказган. Мазкур йиғилишда фойдаланиш муддати 30 йилдан ошган тармоқларнинг улуши 62 фоизни ташкил этаётгани, тақсимловчи тармоқларда линияларнинг 57 фоизи ва 39,6 мингта трансформатор пунктлари янгиланиши зарурлигига алоҳида эътибор қаратилган. Аммо орадан 5 йилдан ошиқроқ вақт ўтди ҳамки, ҳали ҳануз энерготизимдаги узилишлар, авариялар, трансформаторларнинг куйиш-ёниш, портлашларига асосий сабаб сифатида ҳали ҳам айнан шундай носоз ва умрини яшаб бўлган жиҳозлар, сони ошаётган истеъмолчилар сабаб қилиб кўрсатилмоқда. 2022 йилнинг июн ойида ўтказилган йиғилишда эса Президент айнан қайта тикланувчи энергиядан фойдаланишни кенгайтириш билан бугунги каби узилишларнинг олдини олиш мумкинлигини аниқ-тиниқ тушунтириб, масъулларга кўрсатма берганди. Яъни ҳар бир ҳоким, вазир, барча даражадаги раҳбарлар шахсий намуна кўрсатиб, ўз уйи, ишхонасида муқобил энергия ускунасини ўрнатиши зарурлигини айтган. Аммо қайси ҳоким, вазир ёки бошқа даражадаги раҳбарлар бу вазифанинг уддасидан чиқди? Ҳатто аҳоли ва тадбиркорларни қўллаб-қувватлаш учун янги тизим ҳам белгиланган. Президент бу тизим қандай ишлашини ҳам бирма-бир тушунтириб берган. Масалан, ким қуёш ва шамол электр ускунасини ўрнатса, унга қувватига қараб, 15 миллион сўмгача, сув иситиш қурилмаси учун эса 2 миллион сўмгача компенсация тўланади. Ёки ускуна қийматини 3 йил ичида фоизсиз, бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти яратилади.

Ҳисоб-китоб қилинадиган бўлса, “Масалан, бир оила сув иситиш учун бир ойда ўртача 195 минг сўм харажат қилади, дейлик. Энди улар 6 миллион сўм эвазига 200 литрли қуёш қурилмаси ўрнатса, давлатдан 2 миллион сўм компенсация олади. Бунда ҳар ой кетган харажат иқтисод бўлиши ҳисобига, сув иситиш қурилмаси 21 ойда пулини оқлайди ва “ёнга қолади”. Агар, оила компенсацияни эмас, бўлиб-бўлиб тўлашни танласа, ойлик тўлов 170 минг сўм бўлади. Яъни, ҳозирги тўловидан ҳам кам бўлади ва уч йилдан кейин иссиқ сув учун умуман харажат қилмайди”.

Аммо масъулларга берилган бу топшириқлар ҳам, қилинган таҳлиллар ҳам, кескин танқидлар ҳам қоғозда қолиб кетди, ҳеч бир мансабдор “қорнининг сувини қимирлатмади”. Мазкур масалада аҳоли орасида тарғиботни кучайтирмади, маҳаллалар кесимида ушбу имкониятларни жорий қилиб намуна сифатида кўрсатмадики, бошқа истеъмолчилар ҳам қарор қабул қилиши учун... Бугун эса барчамиз ана шундай ўзибўларчилик муносабатнинг қурбони бўлиб ўтирибмиз. Бизнинг – ҳар бир оила, ҳар бир инсоннинг аҳволини – совуқдан қийналаётганимизни Президент ҳис қилди, негаки бу йилги совуқ бутун тизимнинг аҳволини, қишга тайёргарлик енгил-елпи бўлганини кўрсатди. Бир неча масъуллар ишдан олинди, раҳбарлар алмашди. Хўш, энди умид қилса бўладими вазият ўзгаришига? Ахир тажрибадан кўряпмизки, ҳоким алмашяпти, вазир алмашяпти, масъул алмашяпти, аммо муаммо ўша ўшалигича қоляпти... Ваҳоланки, 5 ой олдин, яъни иқтисодиёт тармоқлар, ижтимоий соҳа объектлари ва кўп квартирали уй-жой фондини 2022/2023 йиллар куз-қиш даврида барқарор ишлашга тайёрлашни таъминлаш учун 1,99 трлн. сўм ажратилган. Ҳозирча бу борада бир изоҳ бериш қийин, ахир сувни кўрмай оёқ ечма, деган гап бор. Лекин Президент ҳам изтироб билан юрагидан ўтказган оғриқли ҳолатга ечимни айнан қайта тикланувчи энергия манбаларини тезроқ ва қулай имкониятлар билан фойдаланишдан бошламасак, вазият бу яқин йиллар ичида ўнгланиши осон эмас. Яъни 1 сентябрдан жорий қилиниши белгиланган қуёш панеллари ва шамол электр станциялар ўрнатилишини оддий истеъмолчи, яъни халқдан эмас, балки айнан катта истеъмол талаб қиладиган ва давлат бюджетини қимматбаҳо машиналар харидию икки кунлик тадбирга 3 миллиардлаб сарфлаган юқори ташкилотлар, триллионларни ўмарган вазирликлардан бошлаш керак. Бунга эришса бўладими? Бизнингча, албатта ҳа. Негаки ҳокимликлар, вазирликлар ва бошқа юқори турувчи ташкилотларнинг “ма санга, ма санга” қабилидаги юқорида келтирилгани каби ўринсиз харажати олдида электр таъминотига юз фоиз қуёш панеллари ёки шамол электр ускунаси орқали эга бўлиш имкониятини яратиш учун сарфланадиган маблағлари маҳаллий бюджетга нари борса филни чивин чаққандек гап бўлар. Аммо бу харажат ҳавога учмаслиги ва фойдали бўлиши аниқ ҳақиқат. Дарвоқе, Қашқадарё вилояти ҳокимлиги оғизда ёки қоғозда эмас, балки амалда бу масъулиятнинг исботини кўрсатишни бошлади.

Маълум қилинишича, бу ташаббус Қашқадарё вилояти ҳокими Муротжон Азимовдан чиққан. Яъни ҳар бир шаҳар ва туман ҳокимликлари маъмурий биносида қуёш электр панелларини ўрнатилиши белгиланган. Мазкур панеллар биринчилардан бўлиб Ғузор тумани ҳокимлик биносига ўрнатилиб, тўлиқ қувватда ишга туширилди ва электр энергияси етказиб беришни бошлади. Қуёш панелларини ўрнатишдан асосий мақсад электр энергияси ва бунга сарфланаётган маблағларни тежаш, ушбу тежалган энергияни чекка ҳудудлардаги қишлоқларга йўналтиришдан иборат. Таъкидлаш жоизки, бу қуёш панеллари ёз ойлари ва бошқа қуёшли кунларда 2 карра кўпроқ самара беради. Лекин минг афсуски, ушбу тизимга старт берилганига ҳам қарийб 5 ой бўлаётганига қарамай, халқдан кўра иқтисодий имконияти юқорироқ бўлган давлат ташкилотлари бу борада жим, жим, жим.