НАТО бош котиби келажакдаги икки уруш сценарийси ҳақида сўз очди

НАТО бош котиби Марк Рютте сўнгги чиқишларидан бирида Хитой Тайванга қарши ҳарбий ҳаракат бошлаган тақдирда, Россия Европадаги вазиятни кескинлаштириб, Ғарбнинг эътиборини икки йўналишга бўлиши мумкинлигини айтди. Бу “икки уруш муқаррар” дегани эмас. Бироқ Рютте таърифлаган сценарий НАТОнинг келажакдаги хавфсизлик режалари қандай ўзгараётганини кўрсатади.

НАТО бош котиби Марк Рютте халқаро хавфсизлик муҳокамаларида тобора кўпроқ тилга олинаётган бир сценарийни яна бир бор очиқ баён қилди: Европадиги Россия таҳдиди ва Ҳинд-Тинч океанидаги Хитой-Тайван қарама-қаршилиги эндиликда икки алоҳида геосиёсий муаммо сифатида кўрилмаяпти.

Рютте 2026 йил сентябрида Германия дипломатик ваколатхоналари раҳбарлари конференциясидаги нутқида, агар Хитой Тайван ёки Биринчи ороллар занжиридаги бошқа ҳудудларга қарши ҳаракат қилса, Пекин аввало Москвага мурожаат қилиб, Россиядан Европада Ғарбни “банд қилиб туриш”ни сўраши мумкинлигини айтди. Унинг фикрича, бундай вазиятда НАТО бир вақтнинг ўзида икки стратегик театрга эътибор қаратишига тўғри келади.

У мавжуд Россия-Украина уруши фондида, келажакда Тайван атрофида ҳарбий можаро юзага келиши мумкин бўлган шартли вазиятни тасвирламоқда.

Икки фронт

Германиядаги йиғилишда НАТО бош котиби икки фронт ёки бўлмаса “икки театр” тушунчаларини кўп бора тилган олган. Рютте ишлатаётган “икки театр”нинг биринчи қисми — Евро-Атлантика ҳудуди. Бу ерда асосий хавф Россия ва унинг Украинага қарши уруши билан боғлиқ. НАТО раҳбари аввалги чиқишларида ҳам Россияни альянс учун узоқ муддатли асосий хавф сифатида кўрсатган.

Иккинчи йўналиш эса — Ҳинд-Тинч океани, хусусан Тайван масаласи.

Рютте айтган сценарийга кўра, агар Хитой Тайванга қарши ҳарбий операция бошласа, АҚШнинг асосий эътибори Тинч океанига қаратилади. Шу пайтда Россия Европада босимни кучайтирса, Вашингтон ва Европа давлатлари бир вақтнинг ўзида иккита катта стратегик инқироз билан шуғулланишига тўғри келади.

Шу сабабли Рютте “Ҳинд-Тинч океани ва Европа тобора кўпроқ ўзаро боғланмоқда", деган хулосани илгари сурмоқда.

Нега айнан АҚШ марказда?

Рютте баёнотининг яна бир муҳим қисми АҚШнинг ҳарбий ресурслари билан боғлиқ.

АҚШ бир вақтнинг ўзида Европа, Ғарбий яримшар ва Ҳинд-Тинч океанидаги манфаатларини ҳимоя қилиши керак. Демак, Вашингтоннинг ҳарбий ресурслари бир нечта стратегик йўналишга тақсимланади.

НАТО бош котиби бошқа чиқишларида ҳам АҚШнинг бир вақтнинг ўзида “икки театр”га эътибор қаратиши мумкинлигини ва шунинг учун Европа давлатлари айрим мудофаа имкониятларини ўз зиммасига олиши кераклигини айтган.

Бу НАТОнинг ҳарбий режалаштиришига бевосита таъсир қилмоқда. Масалан, Рютте НАТОнинг “Force Model” тизими доирасида АҚШ бир вақтнинг ўзида Ҳинд-Тинч океани ва Европадаги инқирозларга жавоб беришга мажбур бўлса, Европа давлатлари қандай қўшимча имкониятларни тақдим этиши кераклигини олдиндан ҳисоблаш зарурлигини таъкидлаган.

Рютте нима учун Путин ва Си Сзиньпивни бир сценарийда бирлаштирмоқда?

Рютте баёнотидаги энг эътиборли жиҳатлардан бири — у Россия ва Хитой ўртасидаги эҳтимолий стратегик мувофиқликни тилга олмоқда.

Унинг фикрича, Хитой Тайван масаласида ҳаракат қилса, Си Цзиньпин Россия президенти Владимир Путиндан Европадаги вазиятни кескинлаштириш орқали Ғарбни банд қилиб туришни сўраши мумкин.

НАТО раҳбари бу фикрни аввал ҳам бир неча бор билдирган. 2025 йил сентябридаги чиқишида у Хитой Тайванга ҳужум қилса, Путин Европада НАТОни банд қилиб туриш учун ҳаракат қилиши мумкинлигини айтган эди. 2026 йил январида эса Рютте Россия маълум вақт оралиғида НАТОга қарши ҳаракат қилиш учун зарур салоҳиятга эга бўлиши мумкинлиги ҳақида НАТО хавфсизлик хизматларининг баҳоларини тилга олган ва Тайван сценарийси юзага келганда Путин босим ўтказиши мумкинлигини айтган.

Бу НАТОнинг Тайван учун урушга киришини англатадими?

Рютте НАТОнинг Ҳинд-Tинч океанига бевосита ҳарбий кенгайиши ёки Тайванга НАТОнинг 5-моддаси татбиқ этилишини айтмаган. Аксинча, у НАТОнинг Ҳинд-Тинч океанидаги давлатлар билан ҳамкорлигини алоҳида механизм сифатида кўради.

НАТО бугунги кунда Япония, Жанубий Корея, Австралия ва Янги Зеландия билан яқин ҳамкорлик қилади. Ушбу давлатлар НАТО терминологиясида “IP4 — Indo-Pacific Four” деб юритилади.

Рютте 2026 йил июлида ҳам НАТОнинг Ҳинд-Тинч океани давлатлари билан ҳамкорлиги кучаяётганини, бироқ бу НАТОнинг 5-моддасини Ҳинд-Тинч океанига кенгайтириш дегани эмаслигини таъкидлаган.

Россия ва Хитойнинг манфаатлари бир хилми?

Россия ва Хитой ўртасидаги сиёсий, иқтисодий ва ҳарбий ҳамкорлик сезиларли даражада кучайган. НАТО эса Москва, Пекин, Пхеньян ва Теҳрон ўртасидаги ҳамкорликнинг кучайишини ўз хавфсизлик режалари учун муҳим омил сифатида кўрмоқда. Бироқ бу давлатлар ўртасида НАТОга ўхшаш ягона коллектив мудофаа иттифоқи мавжуд эмас.

АҚШ узоқ вақт давомида НАТОнинг асосий ҳарбий таянчи бўлиб келган. Аммо Вашингтоннинг стратегик манфаатлари кўпроқ Осиё-Тинч океани минтақасига ҳам қаратилмоқда.

Рютте фикрича, бу Европада ўз мудофаа салоҳиятини кучайтиришга мажбур қилади.

Яъни Европа АҚШнинг ҳарбий имкониятларини тўлиқ алмаштиришни эмас, АҚШ бир вақтнинг ўзида бошқа минтақага кўпроқ ресурс йўналтирган тақдирда юзага келадиган бўшлиқни камайтиришни мақсад қилмоқда.