07 февраль, 2023

Соғлиқни сақлаш вазирининг икки “тили“: бирида коррупцияга қарши курашади, иккинчиси билан эса...

Соғлиқни сақлаш вазири Амрилло Иноятов янги ишини бошлар экан, тиббиёт соҳасини нафақат коррупциядан холи тизимга айлантиришга бел боғлаганди, балки шифокорлар ойлигини ошириш ҳақида ваъдалар берганди. Соғлиқни сақлаш вазири лавозимида иш бошлаган Амрилло Иноятов фаолиятининг илк кунларида кенгайтирилган Ҳайъат йиғилиши ўтказиб, “Хусусан, ишга жойлаштириш, туғруқхоналардаги “суюнчи пули”, “кесарча кесиш” учун белгиланган “ставка”лар, тиббий йўлланма беришдаги таниш-билишчилик каби иллатлар мавжудлигини ҳамма билади. Афсуски, шу ишларни амалга ошираётган айрим нопок шахслар туфайли бутун тизим шаънига доғ тушмоқда”, — деганди. Ҳатто янги 2023 йилда Соғлиқни сақлаш вазирлигини коррупциядан холи вазирликка айлантириш учун бел боғлаганини маълум қилган Амрилло Иноятов ишонч телефонлари ташкил этилиши, улар орасида вазирнинг шахсий телефон рақами ҳам бўлишига ваъда берганига кўп бўлгани йўқ. Аммо орадан ҳеч қанча ўтмай, вазир “Беморга меҳр билан ёндашсангиз, рози бўлиб, ўзи сизга бериб кетади” мазмунида фикр билдирди. Унинг айтишича, тизимдаги кам ойликка бу қўшимча даромад бўлади. Амрилло Иноятовнинг оқ халат соҳибларига кўрсатган хизматлари учун беморлар томонидан “рози-ризолик” билан маблағ берилишини одатий жараён сифатида талқин этиши тили бошқаю, дили бошқаликдан далолат эмасми? Ёки вазирнинг коррупцияга қарши курашиш ҳақидаги гаплари шунчаки баландпарвозлик, “хўжакўрсин”ликми? Вазирнинг бу муносабати какистократияга ҳам ўхшаб кетмаяптими? Ёки Соғлиқни сақлаш вазирининг “тили“ иккитами: бирида коррупцияга қарши курашади, иккинчиси билан эса...

МАЪЛУМОТ УЧУН: Какистократия юнонча сўздан олинган бўлиб, энг ёмон, энг паст малакали ёки энг виждонсиз фуқаролар томонидан бошқариладиган бошқарув тизими деган маънони англатади.

Коррупцияга қарши курашиш агентлиги эса вазирнинг бу гапларини кескин қоралаб чиқди. Агентликка кўра, бу гаплар тизимда коррупциявий жиноятлар сони ортишига, шифокор касби обрўси пасайишига, соғлиқни сақлаш тизимига халқнинг ишончи камайишига сабаб бўлади. Агентлик Соғлиқни сақлаш вазирлигининг асосий мақсади шифокорларни рағбатлантиришда беморлардан пул олиш сингари (ихтиёрий ёки ихтиёрий эмаслигидан қатъи назар) ноқонуний хатти-ҳаракатларни бартараф этиш ва ҳақ тўлашнинг тоифаланган механизмини жорий этиш бўлиши кераклигини билдирди. Аввалроқ хабар берганимиздек, Статистика агентлиги 2022 йил учун кўрсаткичларни сарҳисоб қилганда мамлакатдаги энг паст ўртача ойлик айнан тиббиёт ва таълим соҳасига тўғри келган эди. Бундан ташқари, президент Шавкат Мирзиёев ҳам айнан шу соҳаларни ўнглаш масаласини биринчи ўринга қўйганди. Дунёда қандай? Коррупция ҳамма жойда бор, дейишингиз мумкин. Лекин сиз билан биз айтаётган ва ўйлаётган "ҳамма жой" асосан собиқ иттифоқ давлатлари сирасига киради. Айнан шу мамлакатларда тиббиётда ойлик энг кам ва порахўрлик урчиган. Худди Ўзбекистондагидек. Вазир ҳам буни очиқ айтди, яшириб ўтирмади. Шифокорлар учун энг катта ойлик маош Австралияда: 22,5 минг доллар. Ундан кейин АҚШ (17 минг) ва Гонконг (14,5 минг) турибди. Канада (12 минг), Сингапур (11 минг) ва Янги Зеландия (10 минг) кучли олтиликни якунлайди. Осиёдан Жанубий Кореяда 9 минг, Японияда 8,5 минг, Қатар ва Саудия Арабистонида 5 минг доллардан белгиланган. Қардошларимиз Туркия ва агрессор Россияда 1,2 мингдан, Хитойда 1,1 минг доллар ойлик берилади. Рейтинг охирида кутилганидек Ўзбекистон турибди. Ўқитувчи ва шифокорлар ойлигини ошириш ҳақида 5 йилдан бери гапирилади. Аммо шу вақт ичида вазирлар бир неча марта алмашдию, маош ошмаяпти. Ўзи ойлик ошишига умид қилиш мумкинми? Вазир Иноятов тиббиёт ходимлари пора олишига норасмий рухсат бериб қўйди. Энди коррупцияни йўқотиш ҳақидаги ҳар қандай гап кулгили, ишонарсиз ва аянчли чиқиши мумкин.

Эслатиб ўтамиз: сал аввалроқ Наманганда Соғлиқни сақлаш вазири Амрилло Иноятов билан учрашувда аҳоли тизимнинг бир гуруҳ мансабдорларига оид коррупциянинг ҳиди келаётган маълумотларни очиқлаганди. Вазир эса бу маълумотларга жавобан “Валломати бўлса ҳам ишдан кетади” дея муносабат билдирган.

ЗАҲИРИДДИН