Qozogʻiston 2035 yilgacha ikkita AES qurishni rejalashtirmoqda: Rossiya va Xitoy bilan hamkorlik kuchaymoqda
Ostona birinchi atom elektr stansiyasini Rossiyaning «Rosatom» kompaniyasi, ikkinchisini esa Xitoyning CNNC korporatsiyasi bilan hamkorlikda qurmoqchi. Biroq Pekin bilan ikkinchi loyiha boʻyicha yakuniy kelishuv hali imzolanmagan.
Qozogʻiston hukumati 2035 yilgacha mamlakatda ikkita atom elektr stansiyasini qurib bitkazishni maqsad qilgan. Birinchi AES qurilishi uchun Rossiya bilan hamkorlik va moliyalashtirish mexanizmlari belgilangan boʻlsa, ikkinchi stansiya boʻyicha Xitoy bilan muzokaralar davom etmoqda. Shu bilan birga, Ostona uchinchi AES qurilishi mumkin boʻlgan hududlarni ham koʻrib chiqmoqda. Bu haqda The Diplomat nashri xabar berdi.
Qozogʻistonning birinchi atom elektr stansiyasi Olmaota viloyatidagi Balxash koʻli sohilida joylashgan Ulken qishlogʻi yaqinida quriladi. Loyiha Rossiyaning «Rosatom» kompaniyasi boshchiligidagi konsorsium tomonidan amalga oshiriladi. Qurilishni 2027 yilda boshlash, stansiyani esa 2035 yilgacha foydalanishga topshirish rejalashtirilgan.
Balxash AES ikkita VVER-1200 III+ reaktoridan iborat boʻlib, umumiy quvvati 2,4 gigavattni tashkil etadi. Loyihaning dastlabki qiymati 14–15 milliard dollar deb baholangan boʻlsa, 2026 yil iyuniga kelib bu koʻrsatkich 16,4 milliard dollarga yetgan. Xabarlarga koʻra, Rossiya loyiha moliyalashtirilishining 85 foizigacha qismini davlat eksport krediti orqali taʼminlashi mumkin.
Qozogʻistonning ikkinchi AESi — «Moyinqum» ham Balxash koʻli yaqinida qurilishi rejalashtirilgan. Uni Xitoyning China National Nuclear Corporation (CNNC) kompaniyasi bilan hamkorlikda barpo etish koʻzda tutilgan. Hozirda tomonlar loyiha shartlari, texnik parametrlari va qurilish muddatlarini muhokama qilmoqda. Xitoy bilan yakuniy kelishuv hali imzolanmagan.
The Diplomat maʼlumotiga koʻra, ikkinchi AES har birining quvvati 1 200 megavatt boʻlgan ikkita energoblokdan iborat boʻlishi kutilmoqda. CNNC avvalroq HPR-1000, yaʼni Hualong One nomi bilan tanilgan III+ avlod reaktorini taklif qilgan. Ushbu texnologiya Rossiyaning VVER-1200 reaktori bilan bir avlodga mansub.
Qozogʻiston energetika vaziri Yerlan Akkenjenovning taʼkidlashicha, mamlakat ikkala loyihani ham 2035 yilgacha yakunlashni maqsad qilgan. Biroq «Moyinqum» AES boʻyicha hali yakuniy bitim mavjud emasligi sababli ushbu muddatga erishish murakkabroq koʻrinmoqda.
Qozogʻiston prezidenti Qosim-Jomart Toqayev ham atom energetikasini mamlakat taraqqiyotidagi strategik yoʻnalishlardan biri sifatida baholamoqda. U Rossiya va Xitoy kompaniyalarini nafaqat AES qurilishiga, balki yuqori texnologiyali ishlab chiqarishni rivojlantirish, texnologiyalar transferi va mahalliy mutaxassislarni tayyorlashga ham jalb qilish muhimligini taʼkidlagan.
Bundan tashqari, Ostona uchinchi atom elektr stansiyasini qurish imkoniyatini ham oʻrganmoqda. Qozogʻiston Atom energiyasi agentligi raisi Almasadam Satqaliyev 2 noyabr kuni uchinchi AES uchun 300–600 megavatt quvvatga ega stansiya variantlari koʻrib chiqilayotganini maʼlum qilgan. Uning ehtimoliy joylashuvlari sifatida sharqdagi Abay viloyatining Kurchatov shahri yoki mamlakatning gʻarbiy qismidagi Aqtөbe, Atirau, Mangistau va Gʻarbiy Qozogʻiston viloyatlari tilga olingan.
Shunday qilib, Qozogʻiston atom energetikasini rivojlantirishda Rossiya va Xitoy bilan hamkorlikka tayanmoqda. Biroq birinchi AES loyihasi boʻyicha aniq rejalar shakllangan boʻlsa, ikkinchi stansiyaning moliyaviy va texnik shartlari hali kelishilmoqda. 2035 yilgacha ikkala loyihani ham yakunlash maqsadi esa ushbu muzokaralar qanchalik tez tugallanishiga bogʻliq.
