Endi navbat Ozon’ga: Ukraina Rossiya logistikasiga zarbalarni kuchaytirmoqda

Ozon avvalroq Wildberries kompaniyasi omborlariga qator zarbalar berilganidan keyin nishonga olindi. Ukraina tomoni Rossiyaning eng yirik marketpleyslari logistika tarmoqlaridan ikki xil maqsadda foydalaniladigan tovarlarni xarid qilish va tashish, jumladan, ularning Rossiya harbiylari hamda mudofaa sanoati korxonalariga yetib borishida foydalanilayotganini taʼkidlamoqda.

Biroq aynan zarba berilgan ombor Rossiya harbiy taʼminotiga bevosita xizmat qilganini tasdiqlovchi mustaqil dalillar hozircha mavjud emas. Shuning uchun zarbaning tasdiqlangan oqibatlari bilan Ukraina tomonining motivatsiyasini bir-biridan ajratish muhim.

Chapayevskda nima boʻldi?

22 avgust kuni kechasi dronlar Chapayevskdagi Ozon logistika majmuasiga hujum qildi. Rossiya mintaqaviy hukumati hodisa oqibatida bir necha kishi jabrlanganini maʼlum qildi. Kompaniya obʼekt zararlanganini, uning faoliyati vaqtincha toʻxtatilganini va 500 dan ortiq xodim evakuatsiya qilinganini tasdiqladi. Reuters bu hujumni Ukraina tomonining Rossiya logistika infratuzilmasiga qarshi hozirgi kampaniyasi doirasida Ozon obʼektiga berilgan birinchi tasdiqlangan zarba sifatida qayd etdi.

Ayni vaqtda Samara viloyatidagi Novokuybishevsk neftni qayta ishlash zavodiga ham zarba berildi. Ukraina tomoni Neftni fayta ishlash zavodi (NQIZ) nishonga olinganini maʼlum qildi, mintaqaga oid xabarlarda esa sanoat obʼektida yongʻin chiqqanini qayd etildi. Shu tariqa, bir kechada iqtisodiy infratuzilmaning ikki turli elementi — neftni qayta ishlash va logistika tizimi zarar koʻrdi.

Bu uygʻunlik strategik jihatdan muhim. Neftni qayta ishlash iqtisodiyotni yoqilgʻi bilan taʼminlaydi, logistika markazlari esa mamlakat ichida tovarlar harakatini taʼminlaydi. Ikki yoʻnalishga bir vaqtda taʼsir koʻrsatish hujumlarning umumiy samarasini oshirishi mumkin.

Nega aynan Ozon?

Ozon oddiy savdo kompaniyasi emas. Soʻnggi yillarda marketpleys Rossiyadagi eng yirik logistika platformalaridan biriga aylandi.

2025 yil yakunlariga koʻra, Ozon daromadi qariyb 998 milliard rublni tashkil etib, bir yilda 63 foizga oshdi. Kompaniya 65 milliondan ortiq faol xaridorga, qariyb 5 million kvadrat metr logistika infratuzilmasiga va 83 mingdan ortiq buyurtma olish punktlariga ega ekanini maʼlum qilgan. Kompaniya maʼlumotlariga koʻra, uning Rossiyadagi logistika tarmogʻi umumiy maydoni 5 million kvadrat metrdan ortiq boʻlgan 200 dan ziyod omborni qamrab oladi. 2025 yilda platforma orqali qariyb 2,5 milliard buyurtma yetkazib berilgan.

Shu sababli bitta yirik obʼektning zararlanishi kompaniya faoliyatini toʻliq izdan chiqarmaydi. Biroq u mahalliy logistika tizimida ortiqcha yuklama paydo qilishi, tovar oqimlarini qayta taqsimlashni talab qilishi, yetkazib berish yoʻnalishlarini oʻzgartirishi va operatsion xarajatlarni oshirishi mumkin. Aynan shuning uchun logistika infratuzilmasi iqtisodiy bosim strategiyasi nuqtai nazaridan muhim nishonga aylanadi.

Wildberries’dan Ozon’gacha

Ozon’ga berilgan zarba Rossiyaning eng yirik marketpleysi Wildberries’ga qarshi kampaniyaning davomi sifatida koʻriladi.

Ukraina Mudofaa vazirligi va Urushni oʻrganish instituti maʼlumotlariga koʻra, iyul oyidan beri Ukraina kuchlari Wildberries kompaniyasining eng yirik oʻnta logistika markazidan yettitasini ishdan chiqargan. Zarba berilgan obʼektlar orasida Podolskdagi maydoni qariyb 250 ming kvadrat metr boʻlgan kompaniyaning eng katta ombori ham bor. Bu kampaniyaning koʻlami gap alohida hujumlar haqida emas, balki tarqoq tijoriy infratuzilmaga tizimli taʼsir koʻrsatishga urinish haqida borayotganini koʻrsatadi.

Ukraina mantigʻi shundan iboratki, zamonaviy marketpleyslar faqat internet-doʻkon emas. Ularning omborlari, saralash markazlari, transport tarmoqlari va buyurtma berish punktlari ulkan taqsimot tizimini tashkil etadi. Agar bu tizimning bir qismi ishdan chiqsa, oqibatlar faqat zararlangan obʼekt bilan cheklanib qolmaydi.

Biroq bu yerda muhim tahliliy ehtiyotkorlik zarur. Wildberries yoki Ozon omborlari Rossiya harbiy logistikasining elementlari ekanligi haqidagi daʼvo, avvalo, Ukraina tomonining argumenti hisoblanadi. Marketpleyslarda ikki xil maqsadda ishlatilishi mumkin boʻlgan tovarlarning sotilishi muayyan ombor Rossiya Qurolli kuchlari tomonidan foydalanilganini isbotlamaydi.

«Uzoq masofali sanksiyalar» nima degani?

Ukraina Mudofaa vazirligi Rossiya logistikasiga berilayotgan zarbalarni «uzoq masofali sanksiyalar» deb atadi.

Bu juda xarakterli taʼrif. Anʼanaviy sanksiyalar moliyaviy cheklovlar, tovarlar eksportiga taqiqlar, eksport nazorati va texnologiyalarga kirish imkoniyatini cheklash orqali amal qiladi. Ukraina esa xalqaro iqtisodiy sanksiyalarni mustaqil ravishda joriy etish imkoniyati cheklangan sharoitda iqtisodiy bosimning jismoniy shaklini yaratishga harakat qilmoqda. Mantiq oddiy: agar muayyan infratuzilma Rossiya iqtisodiyotining urush sharoitida ishlashini taʼminlasa, uning zararlanishi urushni davom ettirish narxini oshiradi.

Bu endi front chizigʻidagi oddiy harbiy kurash emas. Bu iqtisodiyotning urushni taʼminlash qobiliyati uchun kurash. Bunday strategiya bir necha darajadan iborat. Birinchisi — muayyan obʼektga bevosita zarar yetkazish. Ikkinchisi — logistika zanjirlarini qayta qurish zarurati. Uchinchisi — sugʻurta, transport va ombor xarajatlarining oshishi. Toʻrtinchisi — yetkazib berish ishonchliligining pasayishi. Beshinchisi — psixologik taʼsir: agar Rossiyaning chuqur hududlaridagi yirik tijoriy obʼektlar ham zaif ekani namoyon boʻlsa, biznes oʻz investitsion qarorlarida harbiy xavflarni hisobga ola boshlaydi.

Zarba Rossiya iqtisodiyotiga jiddiy taʼsir koʻrsatishi mumkinmi?

Tan olish kerak, har qancha katta boʻlmasin, bitta ombor Rossiya iqtisodiyotini jiddiy oʻzgartira olmaydi. Ozon koʻp sonli omborlar va buyurtma olish punktlaridan iborat tarmoqqa ega, shuning uchun kompaniya tovar oqimlarini qayta taqsimlashi mumkin.

Ammo muntazam hujumlar seriyasi butunlay boshqa ahamiyatga ega. Agar bir vaqtning oʻzida neftni qayta ishlash korxonalari, omborlar, transport tugunlari va boshqa infratuzilma obʼektlari zararlansa, Rossiya iqtisodiyoti bitta obʼektning vayron boʻlishi bilan emas, balki doimiy ravishda yuqori xavf sharoitiga moslashish zarurati bilan toʻqnashadi.

Aynan jamgʻarilib boruvchi taʼsir bevosita zarardan muhimroq boʻlishi mumkin. Wildberries’ga dastlabki hujumlardan keyin Rossiyadagi elektron tijorat kompaniyalari ombor infratuzilmasi uchun qoʻshimcha xavflarni hisobga olishga majbur boʻlgani buning bir belgisidir. Ukraina manbalari maʼlumotlariga koʻra, Ozon ham oʻz obʼektlarida yongʻinga qarshi himoya choralarini kuchaytirgan. Demak, hujumlar navbatdagi obʼekt bevosita zararlanishidan oldin ham biznes xulq-atvoriga taʼsir koʻrsatishi mumkin.

Qrim omili

Yana bir alohida masala — Ozon’ning Qrim va Sevastopolga yetkazib berishida vaqtinchalik muammolar yuzaga kelgani haqidagi xabarlar.

Bunday xabarlar avgust boshidayoq paydo boʻlgan. Foydalanuvchilar tovarlarni savatga qoʻshish mumkin boʻlgani, ammo yarimoroldagi manzilga yetkazib berishni rasmiylashtirish har doim ham imkonli boʻlmaganini xabar qilgan. Ozon oʻsha paytda cheklovlar mintaqadagi yuqori yuklama bilan bogʻliq ekanini va ular vaqtinchalik xarakterga ega ekanini bildirgan. Buyurtma berish punktlari esa ishlashda davom etgan. Shu sababli Ozon «Qrimga tovar yetkazib berishdan butunlay voz kechdi», degan xulosa ehtiyotkorlikni talab qiladi. Biroq yetkazib berishda muammolar paydo boʻlishining oʻzi harbiy vaziyat tijoriy logistikaga qanchalik taʼsir qilayotganini koʻrsatadi.

Marketpleys uchun eng muhim omillardan biri — oldindan bashorat qilinadiganlik. Xaridor buyurtmasi qachon yetkazilishini bilishi kerak. Yetkazib berishdagi muntazam cheklovlar xizmat sifatini pasaytiradi va xarajatlarni oshiradi. Shu maʼnoda logistika urushi faqat moddiy obʼektlarni yoʻq qilishga qaratilmaydi. U butun yetkazib berish tizimining ishonchliligiga ham taʼsir qilishi mumkin.

Nega Ukraina iqtisodiy infratuzilmani nishonga olmoqda?

Bu yerda urush xarakteri oʻzgarayotganini koʻrish mumkin. Rossiya ham soʻnggi yillarda Ukraina energetikasi, sanoat korxonalari, transport va ishlab chiqarish infratuzilmasiga zarbalar bermoqda. Rossiya Mudofaa vazirligi esa Ukrainada dronlar ishlab chiqarish va harbiy taʼminot bilan bogʻliq, deb hisoblagan logistika markazlariga zarbalar berilganini maʼlum qilgan. Reuters Rossiya tomoni bunday obʼektlarning harbiy maqsadga egaligi haqidagi daʼvolarini har doim ham mustaqil dalillar bilan tasdiqlay olmaganini qayd etgan.

Ukraina esa Rossiya infratuzilmasiga qarshi zarbalar geografiyasini kengaytirmoqda. Shu tariqa «infratuzilmalar urushi» shakllanmoqda. Nishon endi faqat raqib armiyasi emas, balki uning barqarorligini taʼminlaydigan iqtisodiy tizim ham boʻlmoqda. Bu uzoq davom etadigan mojaro uchun ayniqsa muhim. Urush asta-sekin iqtisodiy modellarning raqobatiga aylanmoqda: kim uzoqroq vaqt davomida zarur resurslarni ishlab chiqarish, tashish, taʼmirlash, sotib olish va moliyalashtirish imkoniyatiga ega boʻladi?

Asosiy xavf — eskalatsiya

Bunday strategiyaning teskari tomoni ham bor. Ukraina zarbalari Rossiya iqtisodiy infratuzilmasining chuqurroq qatlamlariga kirib borgan sari Moskva javob zarbalarini kengaytirish uchun koʻproq asosga ega boʻladi.

Hozirning oʻzida har ikki tomon raqib infratuzilma obʼektlariga hujumlar amalga oshirilayotganini bildirmoqda. Ozon’ga berilgan zarba 21 avgust kuni Rossiyaning Ukrainaga bergan ogʻir zarbalari, jumladan, Krivoy Rogdagi hujum fonida sodir boʻldi. Reuters maʼlumotlariga koʻra, ushbu hujumda kamida 16 kishi halok boʻlgan va 130 dan ortiq kishi yarador boʻlgan. Bu roʻyxatga fuqarolik infratuzilmasi qanchalik koʻp kirsa, inson qurbonlari xavfi ham shunchalik oshadi. Shuning uchun bunday operatsiyalarning strategik samarasini faqat vayron qilingan omborlar yoki moddiy zarar hajmi bilan oʻlchash mumkin emas.

Xulosa

Chapayevskdagi Ozon obʼektiga berilgan zarba muhimligi bitta Rossiya marketpleysi hujumga uchragani bilan belgilanmaydi. Uning ahamiyati boshqa narsada.

Ukraina asosan harbiy obʼektlarga taʼsir koʻrsatishdan Rossiyaning urush iqtisodiyotini taʼminlaydigan iqtisodiy infratuzilmani izdan chiqarishga oʻtish jarayonini namoyon qilmoqda. Wildberries bunday strategiyaning birinchi yirik misoli boʻldi. Ozon esa kampaniya tobora tizimli tus olayotganini koʻrsatmoqda.

Biroq Rossiya iqtisodiyoti yaqin orada falaj boʻladi, degan xulosaga kelishga hali erta. Rossiya iqtisodiyotida muayyan zaxiralar mavjud, Ozon esa tarmoqlangan infratuzilmaga ega va tovar oqimlarini qayta taqsimlash imkoniyati mavjud.

Haqiqiy taʼsir bitta zarba bilan emas, ularning takroriyligi bilan belgilanadi. Agar Ukraina yirik logistika markazlari, neftni qayta ishlash korxonalari va boshqa infratuzilma tugunlari ishini muntazam ravishda izdan chiqara olsa, Rossiya harbiy iqtisodiyotini saqlab turish narxi asta-sekin oshadi. Urushning yangi mantigʻi aynan shunda.

Qisqa qilib aytganda, front asta-sekin jang maydoni chizigʻidan tashqariga chiqib, harbiy mashinani taʼminlaydigan narsalar ishlab chiqariladigan, saqlanadigan, tashiladigan va moliyalashtiriladigan nuqtalarga koʻchmoqda. Biroq bu strategiya javob zarbalari kuchayishi va fuqarolik infratuzilmasi zarar koʻradigan hududning kengayishi xavfini ham oshiradi.

Shuning uchun Ozon’ga berilgan zarbani Rossiya–Ukraina mojarosining keyingi transformatsiyasining muhim belgisi sifatida baholash mumkin. Endi urush tobora nafaqat armiyalar, balki infratuzilmalar, logistika tizimlari va iqtisodiy barqarorlik oʻrtasidagi qarama-qarshilikka aylanmoqda.

Abulfayz Sayidasqarov