Evrilishlar zamoni: Yangi Oʻzbekiston davri

Tarix kamdan-kam hollarda toʻgʻri chiziq boʻylab harakat qiladi. Ayrim paytlarda davlatlar oʻnlab yillar davomida inersiya asosida yashaydi, hayotning oʻzi oʻzgarishlarni talab etayotgan boʻlsa-da, odatiy qoidalarni saqlab qoladi. Biroq shunday pallalar ham keladiki, tarix goʻyo qadamlarini tezlashtiradi. Bunday vaqtda nafaqat qonunlar va iqtisodiy modellar, balki davlat falsafasi, hokimiyatning insonga munosabati, mamlakatning tashqi dunyoga qarashi hamda jamiyatning oʻz kelajagiga boʻlgan munosabati ham oʻzgaradi.

Aynan shunday burilish davrini Oʻzbekiston 2016 yil kuzida boshdan kechirdi. Oʻsha paytda boshlangan taraqqiyot bosqichi mustaqillik tarixidagi eng keng qamrovli davrlardan biriga aylandi. Keyingi oʻn yil mobaynida davlat boshqaruviga, iqtisodiy siyosatga, tashqi aloqalarga hamda davlat bilan jamiyat oʻrtasidagi munosabatlarga yondashuvlar sezilarli darajada oʻzgardi. Bu jarayonlar oson kechmadi va hanuz takomiliga yetmoqda. Biroq aynan shu islohotlar zamonaviy Oʻzbekiston qiyofasini shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etdi.

24 iyul kuni ana shu islohotlar ijodkori - Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 69 yoshni qarshi oladi. Ushbu sana nafaqat davlat rahbarining shaxsiy yubileyini nishonlash, balki Oʻzbekistonning zamonaviy tarixidagi eng muhim bosqichlardan biriga nazar tashlash uchun ham munosib imkoniyatdir. Soʻnggi oʻn yil mamlakat iqtisodiyoti, davlat boshqaruvi, tashqi siyosati va mintaqaviy hamkorligida keng koʻlamli oʻzgarishlar davri boʻldi. Ayrim islohotlarga turlicha baho berilishidan qatʼi nazar, mazkur davr mamlakat tarixida alohida oʻrin egallab, tadqiqotchilar, ekspertlar va keng jamoatchilik eʼtiborini hanuzgacha oʻziga jalb etib kelmoqda.

Davlat yangi taraqqiyot yoʻlini izlaganida

2010-yillar oʻrtalariga kelib, Oʻzbekiston siyosiy barqarorlik va makroiqtisodiy muvozanatni saqlab qolgan edi. Biroq shu bilan birga mamlakat oldida yillar davomida toʻplanib qolgan qator muammolar ham mavjud edi. Iqtisodiyot davlat tomonidan yuqori darajada tartibga solinishi bilan bogʻliq cheklovlarga duch kelardi. Valyuta bozori yopiqligicha qolayotgan, maʼmuriy toʻsiqlar tadbirkorlik rivojiga xalaqit berar, investitsiya muhiti esa xorijiy kompaniyalar tomonidan murakkab va yetarlicha bashorat qilib boʻlmaydigan muhit sifatida baholanar edi.

Tashqi siyosat sohasida ham Markaziy Osiyodagi qoʻshni davlatlar bilan munosabatlar har doim ham yuqori darajadagi oʻzaro ishonch bilan ajralib turmas edi. Koʻplab qoʻshma loyihalar sekin rivojlanar, mintaqaviy hamkorlikning mavjud salohiyati esa toʻliq ishga solinmasdi. Shuningdek, mamlakat ichidagi ijtimoiy talablar ham muhim ahamiyatga ega edi. Fuqarolar davlat institutlarining ochiqroq boʻlishini, davlat boshqaruvining samaradorligi oshishini, byurokratik tartib-taomillar qisqarishini, korrupsiyaga qarshi kurash kuchaytirilishini hamda tadbirkorlik va shaxsiy oʻzini roʻyobga chiqarish uchun yangi imkoniyatlar yaratilishini kutayotgan edi.

Yangi rahbariyat oldida nafaqat ushbu chaqiriqlarga munosib javob berish, balki mamlakat uchun mutlaqo yangi taraqqiyot modelini taklif qilish vazifasi ham turgan edi.

Alohida sohalar islohotidan — yondashuvlarni oʻzgartirishgacha

Soʻnggi yillardagi oʻzgarishlarning muhim xususiyatlaridan biri islohotlarni oʻzaro bogʻliq yagona jarayon sifatida koʻrishga intilish boʻldi. Yangi siyosatning dastlabki yillarida amalga oshirilgan valyuta bozorini liberallashtirish ham tadbirkorlik subʼektlari, ham xalqaro investorlar uchun muhim signal vazifasini oʻtadi. Bu jarayon soliq tizimini isloh qilish, tadbirkorlik faoliyati uchun sharoitlarni soddalashtirish hamda bozor mexanizmlari rolini bosqichma-bosqich kengaytirish bilan birga olib borildi.

Shu bilan bir vaqtda davlat xizmatlarini raqamlashtirish jadal rivojlandi, davlat servislari tizimi takomillashtirildi, fuqarolarning davlat organlari bilan elektron shaklda muloqot qilish imkoniyatlari kengaydi. Davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishga alohida eʼtibor qaratildi. Mamlakat rahbariyati tomonidan bir necha bor taʼkidlangan asosiy tamoyillardan biri davlat organlari, eng avvalo, fuqarolar manfaatlariga xizmat qilishi lozimligi haqidagi gʻoya boʻldi. Xalq qabulxonalari, virtual murojaat xizmatlari va jamoatchilik muloqoti mexanizmlarining rivojlanishi ana shu siyosatning tarkibiy qismiga aylandi.

Ochiq imkoniyatlar iqtisodiyoti

Iqtisodiy islohotlar xalqaro hamkorlikni kengaytirish va mamlakatning jahon iqtisodiyotiga bosqichma-bosqich integratsiyalashuvi bilan birga kechdi.

Soʻnggi yillarda xorijiy investitsiyalar hajmi sezilarli darajada oshdi, xomashyoga bogʻliq boʻlmagan mahsulotlar eksporti kengaydi, yangi sanoat korxonalari barpo etildi, qurilish tarmogʻi, xizmatlar sohasi, turizm hamda raqamli iqtisodiyot jadal rivojlandi. Oʻzbekiston iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish siyosatini izchil amalga oshirib, ayrim tarmoqlarga qaramlikni kamaytirish va bir vaqtning oʻzida iqtisodiy oʻsishning yangi nuqtalarini yaratishga intildi.

Energetika, transport infratuzilmasi, kimyo sanoati, toʻqimachilik ishlab chiqarishi, mashinasozlik hamda qishloq xoʻjaligi sohalaridagi loyihalar alohida ahamiyat kasb etdi. Yangi ish oʻrinlarini yaratish, kichik biznesni qoʻllab-quvvatlash va kambagʻallik darajasini qisqartirish muhim vazifalardan biri boʻlib qoldi. Ushbu yoʻnalishlar davlat siyosatining ustuvor vazifalari qatorida belgilandi hamda ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va tadbirkorlikni rivojlantirish boʻyicha keng qamrovli dasturlar bilan taʼminlandi.

Markaziy Osiyo — hamkorlik makoni

Tashqi siyosatdagi eng muhim oʻzgarishlardan biri qoʻshni davlatlar bilan munosabatlarning mustahkamlangani boʻldi.

Soʻnggi yillarda Markaziy Osiyo mamlakatlari oʻrtasidagi muloqotlar sezilarli darajada faollashdi, savdo-iqtisodiy hamkorlik kengaydi, yangi transport va logistika tashabbuslari paydo boʻldi, koʻplab qoʻshma loyihalar qayta tiklandi. Mintaqa davlatlari rahbarlarining Maslahat uchrashuvlari umumiy vazifalarni muhokama qilishning doimiy maydoniga aylandi.

Bugungi kunda Markaziy Osiyo tobora alohida davlatlar majmuasi sifatida emas, balki birgalikda taraqqiyot uchun katta salohiyatga ega yaxlit mintaqa sifatida qaralmoqda. Oʻzbekiston mazkur yangi mintaqaviy kun tartibini shakllantirishda muhim oʻringa egaligi eʼtirof etilmoqda.

Dunyo Oʻzbekistonni qayta kashf etmoqda

Oʻtgan oʻn yil davomida mamlakatning xalqaro maydondagi oʻrni ham sezilarli darajada oʻzgardi. Oʻzbekiston Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Turkiy davlatlar tashkiloti, Shanxay hamkorlik tashkiloti, Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti va boshqa xalqaro tuzilmalar bilan hamkorlikni yanada faollashtirdi. Mamlakat yirik xalqaro forumlar, investitsiya konferensiyalari va diplomatik uchrashuvlar oʻtkaziladigan nufuzli maydonga aylandi.

Samarqand yana jahon siyosatining markazlaridan biriga aylanib, oliy darajadagi sammitlar va xalqaro tadbirlarga mezbonlik qildi. Bu voqealar nafaqat mamlakatning xalqaro nufuzini mustahkamladi, balki yangi investitsiyalarni jalb qilish, turizmni rivojlantirish va gumanitar aloqalarni kengaytirishga ham xizmat qildi.

Yetakchilik — qaror qabul qilish masʼuliyati

Har qanday davlat rahbari faoliyatiga berilgan baho doimo jamoatchilik va tarixiy bahs-munozaralar mavzusi boʻlib qoladi. Biroq siyosiy qarashlardan qatʼi nazar, Shavkat Mirziyoyev prezidentligi davri keng koʻlamli oʻzgarishlar zamoni boʻlganini inkor etish qiyin. Zero, koʻplab qarorlar siyosiy iroda va masʼuliyatni oʻz zimmasiga olishga tayyorlikni talab etdi. Iqtisodiyotni liberallashtirish, davlat boshqaruvi tizimini oʻzgartirish, mintaqaviy hamkorlikni rivojlantirish, mamlakatning ochiqlik siyosati hamda davlat institutlarini modernizatsiya qilish Oʻzbekistonning keyingi taraqqiyotiga sezilarli taʼsir koʻrsatdi.

Shu bilan birga, islohotlar davom etmoqda va qoʻyilgan koʻplab vazifalar hali oʻz yechimini topishi lozim. Sud tizimini takomillashtirish, davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish, korrupsiyaga qarshi kurash, kambagʻallikni yanada qisqartirish, barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlash hamda fuqarolar hayoti sifatini yuksaltirish davlat siyosatining muhim yoʻnalishlari boʻlib qolmoqda.

Kelajakni belgilayotgan kun

Davlat rahbarining tugʻilgan kuni — bu nafaqat shaxsiy sana, balki uning prezidentlik faoliyati davomida mamlakat bosib oʻtgan yoʻlga nazar tashlash va yuz bergan oʻzgarishlarni baholash uchun ham munosib imkoniyatdir. Har qanday siyosiy davrga tarixiy baho bir zumda emas, balki amalga oshirilgan islohotlarning uzoq muddatli natijalari namoyon boʻlishi bilan shakllanadi. Shu bois, soʻnggi yillardagi islohotlarning ahamiyati va ularning Oʻzbekiston taraqqiyotiga koʻrsatgan taʼsiri kelgusida ham tahlillar, jamoatchilik muhokamalari va tarixiy mushohadalar mavzusi boʻlib qoladi.

Bir haqiqat bor: tarix davlatdagi oʻzgarishlarni faqat qabul qilingan qonunlar yoki amalga oshirilgan loyihalar soniga qarab baholamaydi. Asosiy mezon — insonlar hayotidagi ijobiy oʻzgarishlar, davlat institutlarining barqarorligi hamda mamlakatning zamon talablariga munosib javob bera olish qobiliyatidir.

Soʻnggi oʻn yil Oʻzbekiston uchun chuqur oʻzgarishlar davri boʻldi. Bu davr kelajakda qanday baholanishini vaqt va tarix hal qiladi. Biroq bugunning oʻzidayoq aytish mumkinki, 2016 yilda boshlangan bosqich mustaqil Oʻzbekiston solnomasida keng koʻlamli islohotlar, yangi yechimlarni izlash va davlat taraqqiyotining uzoq muddatli yoʻnalishlarini shakllantirish davri sifatida alohida oʻrin egallaydi.

Tugʻilgan kunda insonga nafaqat sogʻliq va uzoq umr, balki ezgu maqsadlarni amalga oshirish uchun kuch-gʻayrat, muhim qarorlar qabul qilishda donishmandlik va oldiga qoʻyilgan yuksak maqsadlarga erishish yoʻlida ishonchli hamfikrlar tilash anʼana hisoblanadi. Bunga qoʻshimcha ravishda davlat rahbariga “umringizning har bir yangi yili yurtimizga bunyodkorlik uchun yangi imkoniyatlarni olib kelsin, amalga oshirilayotgan mehnat samaralari xalq farovonligiga, davlat ravnaqiga va yurtimiz tinchligiga xizmat qilsin” deya tilak bildiramiz. Mustahkam sogʻliq, oilaviy baxt-saodat, yuksak davlatchilik faoliyatingizda yangi zafarlar va muvaffaqiyatlar tilaymiz, janob prezident!

Abulfayz Sayidasqarov