Hech qachon urush boʻlmasin

Yurtimizda 9 may – Xotira va qadrlash kuni boshqa sanalarda biroz farqli ravishda nishonlanadi. Bu kun ham qaygʻu, ham quvonch bilan esga olinadigan sana hisoblanadi. Insoniyat fashizm balosidan qutulgani va ozodligini saqlab qolganiga shukrona bildiramiz. Lekin bu urushda millionlab begunoh qurbonlar va yoʻqotishlar berilgani uchun qalbimiz gʻamgin boʻladi.

Ikkinchi jahon urushida Oʻzbekistondan qariyb 2 millionga yaqin inson frontga joʻnatilgan. Oʻsha paytda respublika aholisi taxminan 6,5 million nafar edi. Demak, deyarli har bir oila urushning ogʻir azobini his qilgan. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, 1 million 951 ming nafar oʻzbekistonlik frontga yoʻl olgan, 538 mingdan ortiq oʻzbekistonlik jang maydonlarida halok boʻlgan, 158 mingdan ziyod inson bedarak yoʻqolgan, yuz minglab yurtdoshlarimiz ogʻir yaralangan holda nogiron boʻlib qaytgan.

Oʻzbekiston nafaqat frontga askar yubordi, balki butun sovet ittifoqi uchun muhim front ortiga aylandi. Urush yillarida respublikada 280 dan ortiq yangi sanoat korxonalari tashkil etildi. Bu yerda samolyotlar, aviamotorlar, minalar, snaryadlar, granatalar, parashyutlar va boshqa harbiy mahsulotlar ishlab chiqarildi. Faqatgina urush yillarining oʻzida frontga 2 mingdan ziyod samolyot, 17 ming aviadvigatel, millionlab oʻq-dori va harbiy jihozlar yuborilgan.

Oʻzbekiston xalqi front uchun oziq-ovqat va kiyim-kechak ham yetkazib berdi. Mintaqadagi kolxoz va zavod-fabrikalar kechayu kunduz ishlab, frontga yuz minglab tonna don, goʻsht, quruq meva, paxta mahsulotlari, issiq kiyimlar va boshqa strategik mahsulotlar joʻnatgan. Oddiy insonlar hatto oʻzining oxirgi nonu ozugʻini ham front uchun ayamagan.

Urush yillarida Oʻzbekiston mehr va insonparvarlik timsoliga aylandi. Respublikaga 1,5 milliondan ortiq evakuatsiya qilingan aholi qabul qilindi. Ular orasida 200-250 ming atrofida yetim bolalar bor edi. Oʻzbek oilalari bu bolalarni oʻz farzandidek bagʻriga oldi, ularni ochlik va oʻlimdan saqlab qoldi. Oʻzbek oilalari ularni oʻz farzandidek bagʻriga bosdi, tarbiyaladi va ulgʻaytirdi. Bu voqealar xalqimiz mehr-oqibati va bagʻrikengligining yorqin namunasi sifatida tarixda qolgan. Bu insoniylik namunasi bugun ham tarixning eng yorugʻ sahifalaridan biri sifatida tilga olinadi.

Yurdoshlarimizning frontdagi jasorati yuksak baholangan. Oʻzbekistonlik jangchilar Moskva, Stalingrad, Kursk, Berlin kabi hal qiluvchi janglarda qahramonlik koʻrsatishdi. Yuz minglab oʻzbekistonlik jangchilar orden va medallar bilan taqdirlangan. 300 ga yaqin yurtdoshimiz sovet ittifoqi qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan. Minglab oʻzbekistonliklar orden va medallar bilan taqdirlangan. Ular Moskvadan Berlingacha boʻlgan ogʻir janglarda matonat koʻrsatgan.

Bugungi kunda Oʻzbekistonda ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va ularga tenglashtirilgan 60 nafar shaxs yashamoqda. Ularning faqat kichik qismi bevosita frontda jang harakatlarida ishtirok etgan frontoviklar hisoblanadi.

Veteranlarning katta qismi Toshkent shahrida (28 nafar) va Toshkent viloyatida (11 nafar) istiqomat qiladi. Fargʻona viloyatida esa 5 nafar veteran yashaydi. Koʻplab veteranlar 100 yoshdan oshgan (2025 yilda eng keksa veteran 114 yoshda boʻlgan).

Ushbu qutlugʻ sana har yili yurtimizda munosib tarzda nishonlanadi. Bu yil ham Oʻzbekiston Prezidentining “9 may — Xotira va qadrlash kuniga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori (2026 yil 16 apreldagi PQ-139-son) qabul qilindi.

Qaror bilan ushbu sanaga bagʻishlangan tadbirlarni tayyorlash va oʻtkazish dasturi tasdiqlandi. Tadbirlar “Burch, jasorat, matonat!” shiori ostida oʻtkaziladi. Unda maʼnaviy-maʼrifiy uchrashuvlar, “uch avlod uchrashuvi”, koʻrgazmalar hamda ommaviy sport musobaqalari tashkil etiladi.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va mehnat fronti faxriylari, shuningdek, mustaqillik yillarida xizmat burchini bajarish chogʻida halok boʻlgan harbiy xizmatchilar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari oilalariga moddiy va maʼnaviy koʻmak koʻrsatiladi.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va mehnat fronti faxriylariga ularning xohishiga koʻra bir nafar hamroh bilan respublika sanatoriylariga bepul yoʻllanma berilishi taʼminlanadi.

Bugun biz urush qatnashchilari, mehnat fronti fidoyilari va halok boʻlgan ajdodlarimiz xotirasi oldida taʼzim qilamiz. Oʻtganlarning oxirati obod boʻlishini Yaratgandan soʻrab duo qilamiz. Nazarimizda, jangchi ajdodlarimiz qoldirgan eng asosiy saboq – tinchlikning qadriga yetish, yurt osoyishtaligini asrash va inson hayotini eng oliy qadriyat deb bilishdir. Hech qachon urush boʻlmasin, yurtimiz osmoni doimo musaffo boʻlsin!

Abulfayz Sayidasqarov