Oʻzbekiston va Tojikiston rahbarlari Buxoroning tarixiy yodgorliklarini aylandilar

Mamlakatimizda davlat tashrifi bilan boʻlib turgan Tojikiston Respublikasi Prezidenti Imomali Rahmon Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev bilan birgalikda Buxorodagi tarixiy obidalarni ziyorat qildi.

Qadimiy Buxoro azaldan oʻzining benazir tarixiy, meʼmoriy va madaniy boyliklari bilan mashhur boʻlib, asrlar davomida fan, islom ilmi va maʼnaviyat markazlaridan biri sifatida tanilgan. Yoshi 2,5 ming yildan oshgan shaharning tarixiy markaziga 1993 yilda YuNESKOning Butunjahon merosi obʼekti maqomi berilgan.

Oliy martabali mehmon dastlab Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev hamrohligida Bahouddin Naqshband maqbarasini ziyorat qildi.

Majmua islom olamining ulugʻ qadamjolaridan biri hisoblanadi. Mazkur ziyoratgoh Naqshbandiya tariqatining asoschisi Bahouddin Naqshband dafn etilgan joyda barpo etilgan boʻlib, bugungi kunda maqbara, xonaqoh, masjidlar, daxma va soʻfiylik tarixi muzeyini oʻz ichiga oladi. Bahouddin Naqshband taʼlimotining ezgu tamoyili – “Dil ba yoru, dast ba kor” shiori insonni mehnatsevarlik va ruhiy poklikka daʼvat etishi alohida taʼkidlandi.

Soʻng Somoniylar maqbarasiga tashrif buyurildi. Ushbu meʼmoriy yodgorlik Markaziy Osiyoda pishiq gʻishtdan bunyod etilgan eng qadimiy inshootlardan biri hisoblanadi. U IX asr oxiri – X asr boshlarida Somoniylar davlati asoschisi va birinchi hukmdori Ismoil Somoniy tomonidan sulolaviy maqbara sifatida qurilgan.

Uning meʼmoriy qiyofasida nafaqat islom, balki islomdan avvalgi davr anʼanalari, jumladan, sugʻd madaniyatiga xos naqshlar ham oʻz aksini topgan. Taʼkidlanganidek, quyosh nurlarining tushishiga qarab, maqbara naqshlari turlicha jilolanadi, binoning kub va gumbaz shaklidagi kompozitsiyasi esa Yer va Osmon uygʻunligini ramziy ifoda etadi.

Qalinligi qariyb ikki metrga yetadigan devorlar hamda yuqori sifatli gʻisht terimi tufayli ushbu noyob yodgorlik bugungi kungacha yaxshi saqlanib qolgan.

Maqbaralarga ziyorat chogʻida Qurʼon tilovat qilinib, oʻtganlarga rahmat, yurtimizga tinchlik va farovonlik tilab, duo qilindi.

Tojikiston Respublikasi Prezidenti Emomali Rahmon Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev bilan birgalikda Ark qoʻrgʻoni, Poi Kalon va Labi Hovuz majmualari bilan tanishdilar.

Ark qoʻrgʻoni Buxoroning qadimiy qalʼasi boʻlib, qariyb 1500 yil davomida hukmdorlar qarorgohi sifatida xizmat qilgan. Uning dastlabki binolari miloddan avvalgi IV-III asrlarga mansub boʻlib, hozirgi koʻrinishi asosan XVI asrda shakllangan. Ilgari u saroylar, maʼmuriy binolar, qurolxonani oʻz ichiga olgan “shahar ichidagi shahar” boʻlgan. Oʻrta asrlarda bu yerda Rudakiy, Ibn Sino va keyinchalik Umar Xayyom kabi buyuk mutafakkirlar yashab, ijod qilgani qayd etildi.

Poi Kalon majmuasi Buxoroning eng ulugʻvor va mashhur meʼmoriy ansambllaridan biri sifatida tojikistonlik mehmonlarda katta qiziqish uygʻotdi. U 1127 yilda qurilgan mashhur 45,6 metrli minora, 1514 yilda barpo etilgan va 12 ming kishini sigʻdira oladigan jome masjidi, shuningdek, islom olamining eng nufuzli taʼlim muassasalaridan biri hisoblangan Mir Arab madrasasini oʻz ichiga oladi. Masjid hovlisini oʻrab turgan 288 ta gumbazli galereya, yuzlab ustunlar va noyob akustika majmuaga alohida ulugʻvorlik bagʻishlaydi.

Labi Hovuz ansambli Buxoroda saqlanib qolgan oʻrta asrlarga oid sanoqli maydonlardan biri boʻlib, uning markazida qadimiy hovuz joylashgan. Asrlar davomida shahar aholisi bu yerga dam olish, suhbatlashish va savdo qilish uchun kelgan. Majmua tarkibiga Koʻkaldosh madrasasi, Nodir Devonbegi madrasasi va xonaqohi kiradi.

Tojikiston yetakchisi har bir tarixiy obidaning badiiy uygʻunligi, milliy hunarmandchilik namunalari va tarixiy eksponatlarga katta qiziqish bildirdi. Oliy martabali mehmonga meʼmoriy uslubning oʻziga xos xususiyatlari, shuningdek, naqshlar va ramzlarning mazmun-mohiyati haqida batafsil maʼlumot berildi.

Buxoroning boy tarixi, Buyuk ipak yoʻlidagi oʻrni, ilm-fan va madaniyat rivojiga qoʻshgan ulkan hissasi haqida hikoya qiluvchi bu qadamjolar Tojikiston delegatsiyasida chuqur taassurot qoldirdi.