Murojaatdan qarorgacha: davlat boshqaruvida kommunikatsiya tizimining samarasi namoyon boʻlmoqda

Soʻnggi yillarda davlat boshqaruvida eng katta oʻzgarishlardan biri — aholi murojaatlari bilan ishlash tizimi boʻldi. Bu jarayon faqat shikoyatlarni qabul qilish yoki arizalarni roʻyxatga olish bilan cheklanmaydi. Aslida, bu mexanizm davlat va jamiyat oʻrtasidagi aloqani mustahkamlash, jamoatchilik fikrini tinglash va shu asosda qarorlar qabul qilishning zamonaviy usuli hisoblanadi.

13 mart kuni Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida oʻtkazilgan videoselektor yigʻilishida aynan shu masala — aholi murojaatlari bilan ishlash tizimini yanada takomillashtirish, Xalq qabulxonalari faoliyatini yangi bosqichga olib chiqish va ijtimoiy tarmoqlardagi signallarni tizimli tahlil qilish masalalari muhokama qilindi. Yigʻilishda koʻtarilgan masalalar davlat boshqaruvida kommunikatsiyaning ahamiyati ortib borayotganini yana bir bor koʻrsatdi.

Davlat boshqaruvida “eshitish” madaniyati

Zamonaviy davlat boshqaruvida eng muhim tamoyillardan biri — davlat jamiyatni eshita olishidir. Bu tamoyil dunyoda “responsive government” yoki “listening state” konsepsiyasi sifatida shakllangan.

Masalan, Buyuk Britaniyada hukumat fuqarolar murojaatlarini qabul qilish uchun maxsus onlayn platformalarni ishga tushirgan.

Oʻzbekistonda Prezident Virtual qabulxonasi samarali faoliyat yuritib kelmoqda. Endilikda bu tizim yanada takomillashtiriladi. Prezident Virtual qabulxonasida har bir mahalla uchun alohida kabinet ochiladi. Uni yuritishga yoshlar yetakchisi bilan mahalla raisi masʼul boʻladi. Ular kelayotgan murojaatlarning sabablarini oʻrganib, kunlik maʼlumotlarni hokimlarga taqdim qilib boradi.

Mutasaddilarga “Raqamli mahalla” tizimini Prezident Virtual qabulxonasiga toʻliq integratsiya qilish topshirildi.

Bundan buyon murojaatlarni asossiz ravishda quyi tizimlarga koʻrib chiqish uchun yuborgan tashkilot rahbarlariga keskin chora koʻrilishi belgilandi. Murojaatlar toʻgʻrisidagi qonunchilik talablarini buzganlik uchun jazo ham kuchaytiriladi.

Janubiy Koreyada Prezident maʼmuriyati huzurida jamoatchilik murojaatlari boʻyicha raqamli platforma faoliyat yuritadi. U yerda aholi tomonidan koʻtarilgan muammolar jamoatchilik muhokamasiga qoʻyiladi va katta eʼtibor qozongan masalalar boʻyicha hukumat rasmiy javob berishga majbur.

Oʻzbekiston ham shunga oʻxshash tizim yoʻlga qoʻyilmoqda. Yigʻilishda Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti har oyda Xalq qabulxonalariga kelib tushgan murojaatlarni tahlil qilib, umumlashtirishi, vazirlar va hokimlarga yetkazib, ijrosini nazorat qilishi belgilandi. Bunda odamlar kayfiyatiga taʼsir qilayotgan masalalar boʻyicha rahbarlar hisoboti eshitib boriladi, eng muammoli masalalar boʻyicha takliflar Hukumatga kiritiladi.

Estoniya, Finlyandiya, Singapur kabi davlatlarda ham murojaatlar bilan ishlash davlat boshqaruvining muhim indikatorlaridan biriga aylangan. Bu mamlakatlarda murojaatlar nafaqat hal qilinishi kerak boʻlgan masala sifatida, balki davlat siyosati uchun maʼlumot manbai sifatida qaraladi.

Murojaat — bu signal

Tahlilchilar taʼkidlashicha, aholi murojaatlari davlat uchun eng muhim ijtimoiy indikatorlardan biri hisoblanadi. Chunki murojaatlar orqali hududlardagi real muammolar, tizimdagi kamchiliklar va odamlarning haqiqiy kayfiyati namoyon boʻladi.

Shu maʼnoda, bir murojaat — bu oddiy ariza emas. U maʼlum bir hududdagi muammoning belgisi, boshqaruv tizimidagi uzilish yoki qarorlar ijrosidagi kamchilik haqidagi signal boʻlishi mumkin.

Koʻplab mamlakatlarda bu signallarni yigʻish, saralash va tahlil qilish uchun maxsus kommunikatsiya va tahlil markazlari faoliyat yuritadi. Ularning vazifasi — kelib tushayotgan murojaatlarni tizimli tahlil qilish, tendensiyalarni aniqlash va davlat rahbariyatiga xolis axborot yetkazish.

Prezident yigʻilishida ham ijtimoiy-sotsiologik tadqiqotlar koʻlami va sifati oshirilishi belgilandi. Endilikda bir martalik soʻrovlar emas, balki qayerda ishonch ortayotgani, qayerda zaiflashgani, qaysi qarorlar adolatli, qaysilari odamlarga manfaat keltirmayotgani boʻyicha doimiy ravishda monitoring va tahlillar oʻtkaziladi.

Oʻzbekistonda shakllanayotgan yangi tizim

Oʻzbekistonda ham soʻnggi yillarda aholi murojaatlari bilan ishlash tizimi tubdan oʻzgardi. Prezident Xalq qabulxonalari va virtual qabulxonasi orqali millionlab murojaatlar qabul qilinib, ular asosida koʻplab muammolar hal qilindi.

Eng muhimi, bu tizim davlat boshqaruvida yangi yondashuvni shakllantirdi — muammoni joyida hal qilish va tezkor reaksiya berish.

13 martdagi yigʻilishda keltirilgan ayrim misollar ham bu mexanizm qanday ishlayotganini koʻrsatadi. Masalan, Sergeli tumanidagi koʻprik bilan bogʻliq masala ijtimoiy tarmoqlarda koʻtarilgandan soʻng u davlat rahbari darajasida muhokama qilindi.

Bu holat bir narsani koʻrsatadi: ijtimoiy tarmoqlardagi signallar, aholi murojaatlari va jamoatchilik fikri davlat qarorlariga taʼsir koʻrsatadigan real mexanizmga aylandi. Bunda Kommunikatsiyalar depratamentini eʼtirof etish lozim. Departament real vaziyatni Prezidentga yetkazuvchi samarali koʻprik vazifasini aʼlo darajada bajarmoqda.

Kommunikatsiya — boshqaruvning yangi instituti

Aynan shu nuqtada kommunikatsiya masalasi davlat boshqaruvida strategik ahamiyat kasb eta boshlaydi. Chunki murojaatlar bilan ishlash — bu faqat texnik jarayon emas. U axborotni yigʻish, tahlil qilish, tizimlashtirish va qaror qabul qiluvchilarga yetkazishni talab qiladi.

Shu maʼnoda, Kommunikatsiyalar departamentining tashkil etilishi davlat boshqaruvidagi muhim institutsional qadamlardan biri boʻldi. Bu strukturaning vazifasi — aholi murojaatlari, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlardagi signallarni tizimli monitoring qilish va ularni tahlil qilib davlat rahbariyatiga yetkazishdan iborat.

Zamonaviy boshqaruvda bunday mexanizmlar juda muhim. Chunki davlat rahbariyati uchun eng qimmatli resurslardan biri — bu haqiqiy va filtrlanmagan axborotdir.

Kommunikatsiyalar departamentining tashkil etilishi ham aynan shu ehtiyojdan kelib chiqqanini alohida taʼkidlash kerak. Chunki zamonaviy davlat boshqaruvida axborot oqimi juda katta: aholi murojaatlari, ommaviy axborot vositalaridagi materiallar, ijtimoiy tarmoqlardagi signallar, jamoatchilik muhokamalari. Bularning barchasini tizimli ravishda kuzatish, tahlil qilish va davlat rahbariyatiga yetkazish uchun alohida institutsional mexanizm zarur. Shu maʼnoda Kommunikatsiyalar departamentining tashkil etilishi bejiz emas. U davlat va jamiyat oʻrtasidagi axborot almashinuvini tizimli yoʻlga qoʻyish, jamoatchilik fikrini chuqur tahlil qilish va dolzarb muammolarni tezkor ravishda kun tartibiga olib chiqishga xizmat qiladigan muhim tuzilma sifatida shakllandi.

Davlat va jamiyat oʻrtasidagi koʻprik

Bugungi kunda davlat boshqaruvida eng katta talab — jamiyat bilan doimiy muloqotda boʻlishdir. Bu muloqot qanchalik ochiq va tizimli boʻlsa, qarorlar ham shunchalik real vaziyatga mos boʻladi.

Shu nuqtai nazardan qaraganda, aholi murojaatlari bilan ishlash tizimi va uning atrofida shakllanayotgan kommunikatsiya infratuzilmasi davlat va jamiyat oʻrtasidagi muhim koʻprik vazifasini bajaradi.

13 mart kuni boʻlib oʻtgan videoselektor yigʻilishi aynan shu tizimni yanada kuchaytirishga qaratilgani bilan ahamiyatli. Chunki murojaatlarni eshitish — bu faqat muammoga javob berish emas, balki davlat boshqaruvini yanada samarali qilishning muhim sharti hisoblanadi.