AQSh Xitoyni yashirin yadro sinovi oʻtkazishda ayblab chiqdi

AQSh Xitoyni 2020 yilda yashirin yadro sinovi oʻtkazishda aybladi.

AQSh hukumatiga koʻra 2020 yil 22 iyun kuni Qozogʻistondagi masofaviy seysmik stansiya qayd etgan 2,75 magnitudali zilzila Xitoyning Lop Nur poligonida oʻtkazilgan ehtimoliy yadro sinovi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

AQSh hukumati 2020 yilda Xitoy tomonidan oʻtkazilgan, deya daʼvo qilinayotgan noqonuniy yadro sinovi yuzasidan yangi razvedka maʼlumotlarini eʼlon qildi.

Oʻsha yilning 22 iyun kuni Qozogʻistondagi masofaviy seysmik stansiya kichik zilzilani qayd etgan. AQSh Davlat departamentining qurollarni nazorat qilish va tarqatmaslik masalalari boʻyicha yordamchi kotibi Kristofer Yiu maʼlumotiga koʻra, magnitudasi atigi 2,75 boʻlgan ushbu hodisa Xitoyning asosiy yadro sinov maydoni — Lop Nur hududidan taxminan 725 km uzoqlikda yuz bergan.

“Bu hodisa juda katta ehtimol bilan portlash oqibatida sodir boʻlgan,” dedi Yiu 17 fevral kuni Vashingtondagi konservativ tahlil markazi — Hadson institutida oʻtkazilgan tadbirda. “Bu yadro portlashi sinovidan kutiladigan koʻrsatkichlarga toʻla mos keladi.”

Biroq mustaqil ekspertlar bu bahoga darhol qoʻshilmadi. Norvegiyadagi NORCAP tashkilotining seysmologiya va verifikatsiya boʻlimi rahbari Ben Dandoga koʻra, turli seysmik toʻlqinlar nisbati portlashga mos keladi. Ammo signal zaif boʻlgan va faqat bitta stansiya tomonidan qayd etilgan. Shu sababli u hodisa tabiiy kelib chiqishga ega boʻlishi ham mumkinligini aytdi.

“Men buni qatʼiy va yakuniy dalil deb aytolmayman,” dedi Dando NPR nashriga bergan intervyusida. “Hozircha yadro sinovi boʻlganini ham tasdiqlay olmaymiz, inkor ham qila olmaymiz” deya qoʻshimcha qildi u.

Xitoy elchixonasi NPRʼning soʻroviga javob bermadi, biroq Pekin rasmiylari ayblovlarni qatʼiyan rad etdi. Xitoy Tashqi ishlar vazirligi vakili Lin Szyan oʻtgan haftadagi brifingda “AQShning Xitoy yadro sinovi oʻtkazgani haqidagi ayblovlari mutlaqo asossiz” ekanini bildirib, Vashingtonni oʻzining yadro sinovlarini qayta boshlash uchun bahona toʻqishda aybladi.

Sinovlar va moratoriy

Dunyoning yirik yadro davlatlari oʻnlab yillardan beri qurol sinovlarini oʻtkazmagan. AQSh oxirgi yadro sinovini 1992 yilda, Xitoy esa 1996 yilda amalga oshirgan. Har ikki davlat Yadro sinovlarini toʻliq taqiqlash shartnomasini imzolagan boʻlsa-da, uni rasman ratifikatsiya qilmagan va hujjat hali kuchga kirmagan.

Davlatlar sinov oʻtkazmaslik majburiyatiga ixtiyoriy ravishda amal qilmoqda. Biroq bu yadro qurollari ustidagi ishlar toʻxtaganini anglatmaydi. AQShda superkompyuter simulyatsiyalari va turli real tajribalar orqali qurollarning texnik holati tekshirib turiladi. Baʼzi tajribalar ilgari yadro sinovlari oʻtkazilgan yerosti tunnellarida amalga oshiriladi.

Xitoy Lop Nur poligonida faoliyatni kengaytirgan. Karnegi xalqaro tinchlik jamgʻarmasi eksperti Chjao Tunʼning aytishicha, soʻnggi yillarda sunʼiy yoʻldosh tasvirlari uskunalar maydoni va xodimlar uchun inshootlar kengaytirilganini, kamida bitta yangi tunnel qazilganini koʻrsatadi.

“Xitoy sinov maydonidagi missiyalarni saqlab qolish, hatto kengaytirishga jiddiy sarmoya kiritayotganga oʻxshaydi,” dedi u.

AQSh Davlat kotibi oʻrinbosari Tomas DiNanno yaqinda Jenevada soʻzlagan nutqida Vashington Xitoy moratoriy chegarasini buzayotganiga va yuzlab tonna quvvatga ega sinovlarga tayyorgarlik koʻrayotganiga ishonishini aytdi.

Chjao Tun AQShning daʼvolarini jiddiy qabul qilishini aytdi: “Bu ehtimol AQShning maxfiy razvedka tahlillari bilan tasdiqlangandir va Xitoyning Lop Nur yadro sinov poligonida koʻp yillardan beri kuzatilayotgan yuqori faollikka mos keladi”, dedi u.