Venesuela neftining taqdiri

2026 yil boshida Venesuela – nafaqat Lotin Amerikasi, balki butun dunyo siyosiy va iqtisodiy loyihalarining markaziga aylandi. 3 yanvarda AQSh tomonidan oʻtkazilgan harbiy operatsiya natijasida Venesuela prezidenti Nikolas Maduro ushlanib, uning hokimiyatiga barham berildi. Bu voqea nafaqat mintaqada, balki global energetika bozorida ham katta taʼsir koʻrsatmoqda.

Bu voqealar nafaqat ichki siyosiy vakuumni yaratdi, balki neft sektori va uning xalqaro munosabatlarga taʼsirini ham yangi bosqichga olib chiqdi.

Neft va siyosiy vakuum

Venesuelada siyosiy vakuum – bu bosim va yuqori siyosiy notinchlik natijasidir. Maduro rejimining korrupsiya va iqtisodiy tanqisliklarga yoʻl qoʻyishi ortidan 2020-yillarda juda koʻp muammolar toʻplanib qoldi. 2026 yil boshidagi AQSh harbiy amaliyotidan keyin u mamlakat boshqaruvidan chetlatildi va uning oʻrniga vitse-prezident Delsi Rodriges va mamlakatning boshqa siyosiy fraksiyalari muvaqqat rahbarlarning rolini bajarishmoqda.

Shu bilan birga, mazkur boʻshliqni toʻldirish jarayonida mamlakatda muxolifat va tarafdorlar oʻrtasida ziddiyatlar kuchaya boshladi. Masalan, huquqni muhofaza qilish idoralari tarafdor siyosiy diniy yoʻnalishlarga nisbatan qatʼiy choralar koʻrmoqda, jurnalistlar qatagʻon qilinmoqda.

Bunday siyosiy beqarorlik nafaqat ichki tartibot, balki tashqi taʼsirchilar – AQSh, Rossiya, Xitoy, Yevropa Ittifoqi – uchun imkoniyat va tahdid tugʻdiradi.

Venesuela nefti: dunyodagi eng yirik zaxira, ammo…

Venesuela – haqiqatan ham jahonda neftga eng boy hudud hisoblanadi. Bu yerda taxminan 303 milliard barrelgacha tasdiqlangan zaxira mavjud. Ammo ularning amaldagi ishlab chiqarish darajasi 2026 yilga kelib sezilarli darajada pastladi – mamlakat kuniga faqat 500-900 ming barrel darajasida ishlab chiqarmoqda, bu esa uning yillik salmogʻini bir necha million barrelgacha tushiradi.

Bu holat nafaqat Venesuela, balki dunyo bozori uchun ham murakkab taʼsir koʻrsatmoqda: xorijiy investorlar katta mablagʻ qoʻyishga tayyor emaslar, chunki infrastruktura va siyosiy notinchliklar ketma-ket muammolarga sabab boʻlmoqda.

Bugun Venesuela nefti dunyoga deyarli eksport qilinmayotgani xalqaro narxlarga aks taʼsir qilmoqda. Maʼlumotlarga koʻra, iqtisodiy oʻzgartirishlar va qayta ishlash uchun katta sarmoya talab etiladi va buni tez amalga oshirish ehtimoli esa juda past.

Biroq OPEK+ doirasida ekspertlar taʼkidlashicha, Venesuela nefti ishlab chiqarishni tiklash ehtimoli muttasil ravishda boshqa davlatlar tomonidan qoʻshimcha qadam sifatida qaraladi va bu guruhning neft chiqarish kvotalarini kamaytirish yoki oshirishdagi qarorlariga taʼsir koʻrsatadi.

Keyingi oylarda Brent nefti nafaqat geosiyosiy xatarlar, balki ishlab chiqarishning raqobatli arxitekturasi ham taʼsirida turli diapazonda harakat qilishi mumkin. Iqtisodchilarning baholashicha, bozordagi boʻshliq oʻrnini toʻldirish uchun boshqa mamlakatlar neft qazib olish hajmini koʻpaytirishga majbur boʻlishi mumkin.

Trampning rejalari

Tramp allaqachon Amerika neft kompaniyalari Venesuelada milliardlab dollar sarflaydi, degan rejalar haqida oʻylamoqda. Agar u neft kompaniyalari rahbarlaridan bu haqda iltimos qilsa, ular, albatta, har doim tayyorligini aytishadi. Lekin haqiqat sal boshqacharoq.

Chunki mamlakat infratuzilmasi vayron boʻlgan, ochiq qoida-qonuniy tizim yoʻq, mulk huquqi va ilgari milliylashtirilgan kompaniya va mablagʻlar uchun kompensatsiyalar toʻlash masalasi hal qilinmagan.

Hozir Venesuelada toʻgʻridan-toʻgʻri ishlayotgan yagona kompaniya – Chevron va uning manfaati hozircha koʻproq qarzlarni qaytarish bilan bogʻliq, keng koʻlamli investitsiyalar bilan emas. Ular uchun Venesuelada nafaqat bir necha yillik siyosiy barqarorlik kerak, balki AQSh maʼmuriyati 2-3 yildan keyin uning manfaatlariga qiziqishini yoʻqotmasligiga ishonch ham zarur. Shu bois, dunyodagi eng yirik neft zaxiralari yaqin kelajakda katta hajmda bozorga qaytishi mumkinligidan qoʻrqish shart emas.

Ertaga nima boʻladi?

Ayrim prognozlarga koʻra, neft narxida keskin oʻsish boʻlmasligi mumkin. Bunga qoʻshimcha, 2026 yilda MEA baholagan ehtimoliy neft ortiqligi 3,8 mln barrel/kun boʻlib, bu Venesuelaning hozirgi ishlab chiqarish hajmidan (1 mln barrel/kundan kam) ancha yuqori.

Biroq suveren davlat prezidentining oʻgʻirlab ketilishi geosiyosiy beqarorlikning kuchayishini koʻrsatmoqda. Bu nafaqat Venesuelaga taalluqli, Erondagi ommaviy namoyishlar qanday oqibatlarga olib kelishi ham nomaʼlum. Tramp namoyishchilarga yordamga kelishga tayyor ekanini allaqachon bildirgan.

Shu bilan birga, Saudiya Arabistoni Yamanda BAA bilan birga “sovuq yedi”. Buning bari 4 yanvar kuni boʻlib oʻtgan OPEK+ uchrashuvidan avval yuz berdi. Aslida unda hech qanday syurpriz kutilmagan edi. Shu bilan birga, bunday geosiyosiy oʻzgarishlar fonida hozir neftni short qilish noqulay.

Maʼlumot uchun: “short qilish” (inglizcha short soʻzidan) – bu moliyaviy bozorlarda qoʻllaniladigan strategiya boʻlib, unda treyder aktiv narxi tushadi, deb taxmin qiladi. Neft misolida bu shunday maʼnoni anglatadi: treyder neft shartnomasini sotadi va uning narxi pasayadi deb umid qiladi, keyin esa uni arzonroq narxda sotib olib, foyda olishni maqsad qiladi. Agar neft narxi oʻssa, treyder zarar koʻradi.

Ekspertlar baʼzi short pozitsiyalar yopilishini va ayrim narx oʻsishini koʻrish mumkinligini istisno qilmayapti. Lekin, asosi zaifligini hisobga olganda, Brent nefti uchun $63-65 barrel darajasi hozircha deyarli qoʻlga kiritib boʻlmaydigan natijadek koʻrinadi.

Xulosa: siyosiy vakuum va neft bozorining global tenglamasi

Venesueladagi yangi siyosiy vakuum – bu nafaqat ichki siyosiy oʻzgarish, balki xalqaro energetik siyosatning yangi rejasiga yoʻl ochdi.

AQSh tomonidan Maduro hukmronligining oxiri, siyosiy boʻshliqning paydo boʻlishi va neft zaxiralariga kirish – oʻta murakkab, u nafaqat dunyo bozoridagi balansni oʻzgartirishi, balki Rossiya, Xitoy, Yevropa va boshqa mamlakatlar bilan munosabatlarni qayta belgilashi mumkin.

Xulosa qilib aytganda, jahon neft bozori geosiyosiy noaniqlikning kuchayishiga duch keldi. Shu bilan birga, ulkan zaxiralarga ega Venesuela AQShning yordami bilan sanoatni tiklasa, yangi yirik oʻyinchiga aylanishi mumkin. Bu katta investitsiyalar va vaqt talab qiladi (taxminan 2027 yil va undan keyin), bu – uzoq muddatli rejada narxlar pasayishiga olib kelishi mumkin.

Ayni paytda AQSh Venesuela neftini sotishni boshladi va mintaqani barqarorlashtirish hamda infratuzilmani modernizatsiya qilishga urinmoqda, ammo bu Rossiya va Xitoy bilan taranglikni kuchaytirmoqda. Chunki ular ham asosiy xaridorlardan hisoblanadi.

Jahon neft bozoriga kelsak, Venesueladagi voqealar va boshqa nizolar (masalan, Eron va Yamanda) xavflarni oshiradi, lekin 2026 yilda katta miqdordagi taklif ochiqligi narxlarni keskin oshishdan saqlay oladi, garchi qisqa muddatli sakrashlar ehtimoli bor. Lekin AQSh bilan hamkorlik shartlarida Venesuela neftini bozorga qaytarish taklif hajmini oshirishi mumkin va bu qadam bir necha yil ichida narxlarning pasayishiga hissa qoʻshadi.

Shu tariqa, neft – bu nafaqat energiya mahsuloti, balki geosiyosiy kuchning asosiy vositasiga aylanmoqda va Venesuela shu borada yangi strategik markaz boʻlib qolmoqda.

Abulfayz Sayidasqarov