Ikki ming yildan soʻng “uygʻongan” favvora

Turkiyaning Gʻarbiy Onadoʻli mintaqasidagi arxeologik yodgorliklari bilan mashhur boʻlgan Burdur viloyatida hayajonli yangilik! Toʻqqiz oylik qayta tiklash ishlaridan soʻng Burdurning Goʻlhisar tumanida joylashgan qadimiy Kibira (Kibyra) qadimiy shahridagi ulkan favvoraga chuchuk ichimlik suvi yana qaytdi. 2016 yilda kashf etilgan va oʻsha yili YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan qadimiy shahar Kibiradagi monumental favvorani qayta tiklash, Madaniyat va turizm vazirligi hamda Burdur viloyati hokimligi koʻmagida amalga oshirildi.

2000 yillik muhtasham Kibira favvorasi Rim imperiyasi davrida qad rostlagan. Ikki hovuzga ega boʻlgan va Kibira qadimiy shahrining uchinchi ayvonida joylashgan qadimiy inshoot milodiy 23 yilda shahar katta zilziladan soʻng qayta tiklanganida qurilgan va qariyb 700 yil faoliyat koʻrsatgan, deb taxmin qilinadi. Balandligi 7,5 metr va diametri 15 metr boʻlgan ulkan favvora ustunlar bilan mustahkamlangan konus shaklidagi soyabonni ham oʻz ichiga oladi. Kibiraning dastlabki favvorasi boʻlgan ulkan inshoot qadimiy shaharning suvga boʻlgan ehtiyojini qanday qondirganini koʻrsatadi va agorada tasvirlangan meʼmoriy vizuallik estetikaning ajoyib namunasini taqdim etadi.

Kibira "Gladiatorlar shahri"

Goʻlhisar tumanining gʻarbiy yon bagʻrida joylashgan Kibira nisbatan keng turar-joy hududida joylashgan. Rim taraqqiyotining eng muhim shaharlaridan biri sifatida Kibiradan topilgan meʼmoriy qoldiqlarning barchasi Rim imperatorlik davriga tegishli. Mintaqaning muhim xususiyati shundaki, binolarning har biri oʻzaro simmetrik tarzda yaratilgan boʻlib, ular bir birini also toʻsib qoʻymaydi. Kibiraga kiraverishda uning stadioni joylashgan; Qadimgi Onadoʻlidagi eng ulugʻvor stadionlardan biri hisoblangan Kibira stadioni 10 000 ga yaqin odamni sigʻdira oladi va gladiatorlarning epik musobaqalariga mezbonlik qilgan deb hisoblangan. Shu tariqa Kibira oʻzining “Gladiatorlar shahri” unvonini meros qilib olgan.

Kibiradagi yana bir diqqatga sazovor inshoot - orkestr qismida Meduza mozaikasi tasvirlangan odeon va ustunli savdo koʻchasi atrofida qurilgan agoradir. Bundan tashqari, qadimiy shaharning Rim hammomi va antiqa teatri diqqatga sazovordir. Qadimgi manbalarda aytilishicha, Kibira sanoati dehqonchilik, chorvachilik, tibbiyot, temirchilik va kulolchilikni oʻz ichiga olgan. Shahar kosmopolit tuzilishga va toʻrt xil tilga ega ekanligiga ishonilgan. Shunga koʻra, Kibiraning kuchli iqtisodiyoti va harbiy kuchi borligi taʼkidlanadi.

Toʻxtovsiz oqib turuvchi favvoraga ega ikkinchi qadimiy shahar

Kuzatishlar shuni koʻrsatadiki, favvora markazida dumaloq minora qad koʻtarib, uning atrofida oltita ustunlari ham bor. Shu bilan birga, suv paydo boʻlgan joyga sherlar va panteralarning oltita haykalchasi oʻrnatilgan. Ushbu haykallardan faqat ikkitasi qazishmalar paytida topilgan boʻlib, bugungi kunda ikkita asl haykal Burdur muzeyida namoyish etilmoqda.

Burdurda qadimdan qolgan ikkita monumental favvora bor. Birinchi boʻlib Burdurning Aglasun tumanidagi Sagalassos qadimiy shahrida 1800 yillik Antonin favvorasi topilgan. Qayta tiklash ishlari tugallangandan soʻng, Kibira qadimiy favvora joylashgan ikkinchi maskanga aylandi.

Arxeologik qazishmalar, tadqiqot va qutqaruv ishlari faol olib borilayotgan Turkiyada soʻnggi yillarda koʻplab tarixiy ashyolar topilib, muzeylarga olib kelinmoqda. 2022 yilda 713 ta arxeologik faoliyat natijasida arxeologik qazishmalar soni boʻyicha dunyoda yetakchi davlat boʻlgan Turkiyada 10.500 ga yaqin asarlar oʻrtaga chiqdi.